حقیقت قضا و قدر در شب‌های قدر

از نظر برهانى مسئله روشن است که باید سنخیت بین ماده و مجرد، و بین معلول و علت برقرار باشد تااینکه علت، تأثیرگذارى کند و بخواهد آن ماده را به شکل ماده بودنش دربیاورد و تا سنخیت نباشد این انجام نمى‌شود. شما وقتى که هیزمى در دست بگیرید، این هیزم عبارت از خشب است و هیچ ارتباطى با نار ندارد، این از یک جنس است و آن از جنس دیگر است؛ اصلاً نار یک حقیقت و وجودى است که جنبۀ تجردى در او خیلى قوى است و وقتى به آن نگاه مى‌کنید با دست نمى‌توانید آن را بگیرید، فقط با چشم مى‌توانید نگاهش کنید؛ اگر بخواهید او را با دست بگیرید دستتان را مى‌سوزاند، اصلاً چیزى به دست اصابت نمى‌کند که بخواهید آن را در وضع قرار بدهید. بله! گرما و انرژى او را مى‌توانید فشرده کنید و بعد به‌صورت پتانسیلى که بخواهد جنبۀ مادى داشته باشد تبدیل کنید اما خودِ آن آتش مورد [وضع‌] قرار نمى‌گیرد و خیلى لطیف است، لذا به آن جسم لطیف گفته مى‌شود، نار جسم لطیف است!

عجیب این است که چطور خداوند متعال در خلقت آسمان‌ها و زمین و کیفیت إعمال ولایت در این عالم، به نار و زجاجه و امثال‌ذلک متشبّث شده است:

﴿ٱللَهُ نُورُ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضِ مَثَلُ نُورِهِۦ كَمِشۡكَوٰةٖ فِيهَا مِصۡبَاحٌ ٱلۡمِصۡبَاحُ فِي زُجَاجَةٍ ٱلزُّجَاجَةُ كَأَنَّهَا كَوۡكَبٞ دُرِّيّٞ يُوقَدُ مِن شَجَرَةٖ مُّبَٰرَكَةٖ زَيۡتُونَةٖ لَّا شَرۡقِيَّةٖ وَلَا غَرۡبِيَّةٖ﴾.¹

در اینجا آن مسئلۀ حقیقت به‌عنوان یک اصل، تحقق پیدا مى‌کند و به شعله تبدیل مى‌شود که آن حقیقت اولىٰ قابل رؤیت نیست اما وقتى که تنازل پیدا مى‌کند ما آن را بنفش مى‌بینیم منتها این تصاعد است و حقیقتش تنازل است وقتى باز تنازل پیدا مى‌کند شما نارنجى مى‌بینید و در آخر دیگر دود مشاهده مى‌کنید که اگر اینجا باشد سقف و در و دیوار و دست را سیاه مى‌کند و آن مى‌شود: عالمِ ماده و عالمِ شهادت؛ یعنى همین واقعیت را خداوند در اینجا به این نحوه تمثّل زده است.