حقیقت قضا و قدر در شب‌های قدر

معنای شب قدر

شب نوزدهم و بیست و یکم واقعاً شب قدر است نه‌اینکه مقدمه است! منتها شب قدر یعنى شبى که مشیت الهى که مى‌خواهد از مرتبۀ کلى به عالم تعینات‌ تنازل کند و قالب بگیرد، در آن شب تعیین می‌شود و تنجز پیدا مى‌کند و متعین مى‌شود. این تغییر و تبدّلى که قرار است انجام شود از شب نوزدهم شروع مى‌شود یعنى جنبۀ دورى دارد و براى شکل‌گیرى‌اش نیاز به دور و اطوار مختلف دارد.

منظور از ﴿سِتَّةِ أَيَّام﴾ در آیۀ ﴿وَلَقَد خَلَقنَا ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلأَرضَ وَمَا بَينَهُمَا فِي سِتَّةِ أَيَّام﴾، شش دَوْر و مرحله

در آیات قرآن مى‌خوانیم: ﴿وَلَقَدۡ خَلَقۡنَا ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضَ وَمَا بَيۡنَهُمَا فِي سِتَّةِ أَيَّامٖ﴾¹ که منظور از ﴿سِتَّةِ أَيَّامٖ﴾ شش روز نیست که ما در عرض شش روز آسمان و ... را خلق کردیم! یوم به معناى دور است! ما در شش طور آسمان‌ها و زمین را خلق کردیم! ما از آن مرتبۀ استعداد که مرتبۀ هیولاى اولیه و اولین نقطۀ ارتباط بین ماده و مجرد و نقطۀ شروع در ماده هست، شروع کردیم و خلقت آسمان و زمین را به‌وجود آوردیم منتها انسان براى رسیدن به این مطلب نیاز دارد که این مسئله [از طریق‌] شهودى براى او حل شود که چطور این واقعیت مجردۀ ممثل که ظهور مثالى در عالم مثال دارد، در عالم خارج تعیّنِ عینى پیدا کند؟! این آمدن و ارتباط بین مثال و عینیت خارجى مى‌شود دورٌ أوّل و طَورٌ أوّل که این حقیقت عینى مى‌خواهد از جنبۀ مثالى نشئت بگیرد. آن مى‌شود دور اول که آمد و این عالم مثال و برزخ ـ مثال سفلى، نه مثال علیا ـ در این مثال اسفل که نزدیک‌ترین واقعیت مجرد به انسان و به عینیت، مشاهدات، عالم شهود، عالم شهادت و عالم مُلک است، آن اولین حقیقتى که در آنجا تشکّل پیدا مى‌کند چه حقیقتى خواهد بود؟! درست مثل یک نطفه‌اى که مى‌خواهد تبدیل به علقه بشود و پا از مرتبه تَشَؤّن اوّلى بردارد و به تشؤّن ثانوى برسد، چه تغییرى حاصل مى‌شود؟ هنوز علقه نشده و هنوز به مراتب دیگر و مضغه بودن نرسیده است اما بالأخره اینکه مى‌خواهد حرکت کند و برگردد، این [چیست؟] فرق در این است که در اینجا جنبۀ اولىٰ همین جنبۀ عینى، مُلکى و مادى است [اما] در خلقت آسمان و زمین که ﴿فِي سِتَّةِ أَيَّامٖ﴾ است جنبۀ ملکوتى و مجرد است؛ چون صورت مثالى، صورتِ مادى نیست بلکه صورت مجرد است منتها بعضى از آثار و خصوصیات ماده را دارد که عبارت از شکل و کیف است.