تبیین حقیقت تقدیر و مشیت الهی
بررسی رابطه علّی اراده خداوند با تحقق اعیان خارجی
آیتالله سید محمدمحسن حسینی طهرانی در این جلسه به تبیین جایگاه تقدیر و مشیت الهی در سلسله طولی هستی میپردازند. بحث با نقد نگاههای مادی به زمان و مکان آغاز میشود و با استدلال بر اینکه زمان و مکان اموری اعتباری و متکی بر ماده هستند، ادامه مییابد. در ادامه، ایشان با عبور از این مقدمات، به تحلیل روایاتی میپردازند که از وجود انوار ائمه اطهار علیهمالسلام پیش از خلقت عالم سخن میگویند. محور اصلی بحث، تبیین کیفیت علم عنایی حقتعالی به موجودات است؛ بدین معنا که در ساحت ربوبی، نفس اراده و علم الهی، مساوق با تحقق خارجی مراد است و هیچگونه فاصله یا مقدمات زمانی و فکری در آن راه ندارد. این جلسه با تبیین تفاوت علم حصولی و حضورى و نحوه شمول علم ذات باری بر تمامی مظاهر هستی، به این نتیجه میرسد که خلقت، همواره در علم الهی حاضر بوده و هست.
مرتب سازی:
تبیین حقیقت تقدیر و مشیت الهی
2لزوم وجود مادۀ خارجی جهت تحقق عرض بر موضوع
برگشت این مطلب به این است که براى تحقق عرضى که به نام مکان و أین عارض بر موضوع مىشود، باید چیزى به اسم ماده در خارج داشته باشیم و اگر داشته باشیم [این امر محقق مىشود].
این مسئله خیلى مهم است چون اگر خوب به این مطلب برسیم خیلى قضایا حل مىشود مثل مسئلۀ بسیار مهم ربط حادث با قدیم که البته در همین مقولهها و اینها مىآید. این ماده خارجى است که براى ما ایجاد مکان مىکند! آیا اگر این ماده وجود نداشته باشد مىتوانید یک امر مستقل روى پاى خود ایستاده ـ مستقل بالذات ـ و یک امر خارجى که داراى وجود و تعین خارجى است ـ نه تعین وهمى و اعتبارى ـ را به اسم مکان تصور کنید؟ ابداً! فرض کنید در اینجا کرات را مشاهده مىکنید و این عالم و منظومۀ شمسى و کهکشانها و امثالذلک را مىبینید، کره یک چیز مشخص است و هر چیزى یک جنسى دارد؛ جنس کرۀ زمین خاک، سنگ، مواد و معادن است و اسم این خصوصیات را کرۀ زمین گذاشتهایم. کرۀ ماه هم داراى یک خصوصیات دیگرى است و همینطورى هَلمَّ جَراً!
آنچه را که الآن تصور مىکنید مکان نیست، شما مواد را تصور مىکنید! مکان چیست؟! مکان را از کجا آوردید؟! «أین» را از کجا آوردید؟! شما مىگویید که فاصلۀ بین کرۀ زمین و کرۀ ماه چند ثانیۀ [نورى] طول مىکشد و اسم این فاصله را مکان مىگذاریم. این فاصله قبل از اینکه کرۀ زمین خلق بشود کجا بود؟! کرۀ زمین خلق شده است دیگر، از اول که نبوده است! کرۀ ماه که از اول نبود، خلق شده است! قبل از خلقت زمین و خلقت قمر، ـ حالا این دوتا را حساب مىکنیم، بقیه هم همینطور است ـ این فاصلۀ بین زمین و قمر کجا بود؟! هیچ! فاصلهاى نبود! اصلاً چیزى به نام فاصله نبود! چیزى به نام مکان نداشتیم! چیزى که بخواهیم روی آن دست بگذاریم که این مکان است نداشتیم!