کیفیت اشراف ذات باری بر حقایق هستی

درس هفتصد و شصت و دوم

کیفیت اشراف ذات بارى بر اعیان و بر حقائق خارجیه‌

أعوذ بالله من الشیطان الرجیم

بِسمِ الله الرَّحمَنِ الرَّحیم‌

صحبت در کیفیت اشراف ذات بارى بر اعیان و حقائق خارجیه است. عرض شد که در مسئلۀ علم عنائى، نهایت چیزى که در آن صحبت مى‌شود، همان انتقاش نقوش و صور اشیاء ـ صور علمى، نه صور عینی ـ در ذات بارى تعالى است که این انتقاش جنبۀ ازلى دارد؛ یعنى در ازل به خداوندى خدا این انتقاش محقّق بوده و در یک برهه‌اى نبوده است که ذات بارى از علم به حقائق اشیاء خالى و فاقد بوده باشد، لازمۀ این مسئله جهل بارى نسبت به همان حقایق اشیاء است که این مسئله‌اش مشخص است.

آنچه که عرض بنده در نقد بر این مطلب بود این است که فاقد شیء نمى‌تواند عالِم به آن شیء باشد. و تصور ما نسبت به یک امر عدمى فقط صرفاً یک تصور ذهنى است ولى صورت خارجى و صورت بتّیه ندارد. من باب‌مثال شما امروز نیت مى‌کنید، اراده مى‌کنید که فردا این کارها را انجام بدهید، این مسائل را فردا که روز یک‌شنبه است از صبح تا ظهر انجام بدهید و حتماً هم نسبت به این مسئله جازم هستید و به خیال خودتان هم هیچ رادع و مانعى هم نمى‌تواند صارف شما باشد. تمام اینها در مقام تصور است ولى آیا نسبت به این مسئله هم آگاه هستید و اطلاع دارید که هیچ مانعى هم در خارج براى این مسئله وجود ندارد؟! این را از کجا مى‌توانید ثابت کنید؟! بله، آنچه که نسبت به شماست و در تعلق و ربط به شماست، این مقدارش این است که این مسائل را بین صبح تا ظهر انجام بدهید و این چندتا کار را فردا انجام بدهید. هر کسی هم بیاید به شما بگوید که آقا فردا اجازه مى‌دهید بیاییم منزلتان دیدار کنیم، مى‌گویید که نه آقا من فردا کار دارم و باید به این کارها برسم. خب نسبت به این مسئله جازم هستید و این مقدار نسبت به شما درست است. صحبت در این است که در آن مقدارى که به شما تعلق ندارد و خارج از اختیار شماست نسبت به آن مقدار چقدر جازم هستید و چقدر نسبت به آن مقدار اراده دارید؟! هیچ! ارادۀ شما نسبت به آن مقدار صفر است.