
کیفیت اشراف ذات باری بر حقایق هستی
تبیین حضور وجودی اشیاء در مقام علم الهی
آیتالله سید محمدمحسن حسینی طهرانی در این جلسه به واکاوی کیفیت اشراف و علم ذات پروردگار بر اعیان و حقایق خارجی میپردازند. بحث با نقد دیدگاه علم عنایی که علم الهی را صرفاً انتقاش صور علمی در ذات میداند آغاز میشود؛ چرا که فاقدِ شیء نمیتواند عالم به آن باشد و علم به امور عدمی یا معدوم، علم حقیقی نیست. در ادامه، تفاوت فعل انسان و فعل الهی تبیین شده و این نکته مورد تأکید قرار میگیرد که در مقام ذات باری، مانعی برای تحقق اراده وجود ندارد. استاد با بررسی آیات مربوط به علم الهی و ابتلائات انسانی، به این نتیجه میرسند که علم الهی به اشیاء، علم به ظهورات عینی است نه صرفاً صور ذهنی. در نهایت، با نفی مقولاتی چون گذشته و آینده در ساحت ذات پروردگار، تبیین میشود که تمامی حقایق هستی به نحو وجود عینی و حضوری در ذات الهی حاضرند و آنچه ما به عنوان تدرج و زمان درک میکنیم، مربوط به ظهورات این حقیقت ثابت است.
کیفیت اشراف ذات باری بر حقایق هستی
7خب پس معلوم است این فقط یک تصور است، این فقط در مقام تصور، فقط در مقام یک نقش ذهنى، صرف یک احتمال، عدم دسترسى به امام زمان، خیال مىکنیم کار را تمام کرده است. اما اینکه الآن ولایت دارد چه مىکند و از پسِ پرده چه کارهایى را دارد انجام مىدهد و کسى که بخواهد دستش برسد، براى او فرقى نمىکند، این حرفها که خبر از این مطالب نداریم و فقط آمدیم شرائط را منحصر به یک عده شرائط خاص کردیم.1
همین چند سال پیش بود من با یکى از همین آقایان ـ به منزلشان رفته بودم ـ راجع به بعضى از مسائل صحبت مىکردم همین مسئلۀ تعهد به ملزمات مثل واجبات و محرمات و امثالذلک، ایشان مىگفت: نسبت به اینها کافى است و ما بیش از این مقدار دلیل نداریم و باید فقط به واجبات و محرمات برسیم. گفتم: پس مگر ائمه بیکار بودند اینهمه مستحبات و مکروهات و امور غیر ملزمه را براى ما بیان کردند؟! براى چه بیان کردند؟! یعنى واقعاً این مسئلهاى است. ما چه انسدادى باشیم یا انفتاحى باشیم [فرقی ندارد]. قائلین به انسداد قائل هستند به مقدمات انسداد، إنّ الله لا یُترِکُنا سُدىً،2 خب برایناساس یکسرى ملزماتى هست ـ چه واجبات چه محرمات ـ اگر قرار باشد که طرق وصول به آن ملزمات محدود باشد، پس شارع باید یک حکم دیگرى را جعل کند. آن حکم چیست؟! علم و یقین که نداریم پس ظن مىماند. خب ظن از این باب فقط به ملزمات ...
بیان برداشت غلط و صحیح از معنای ﴿أَن يُترَكَ سُدًى﴾ در قرآن
اما اینها متوجه نشدهاند که شارع که آن ملزمات را براى ما الزام مىکند، فقط الزام به واجب و به حرام که نیست! بهشت که فقط منحصر به یک طبقۀ خاص نیست! یک عده فقط نمازشان را بخوانند و روزهشان را بگیرند و شرب خمر نکنند و دروغ نگویند خیال مىکنند کار تمام است. خب این یک طبقه است. بقیۀ طبقات، بقیۀ معارف، بقیۀ افقها، بقیۀ عوالم که فقط منحصر به نماز و ترک از دیوار مردم بالا رفتن که نیست! هزار و یک کار دیگر است! هزار و یک مسئلۀ دیگر است که باید به آنها رسید، نه فقط محرمات [را ترک کند] و زنا نکند و دروغ نگوید و تهمت نزند و نمّامى نکند و نماز و روزه را انجام بدهد و تمام است. خب این را همه دارند انجام مىدهند، همه دارند این کارها را انجام مىدهند.
- . جهت اطلاع بیشتر رجوع شود به افق وحى ص 485 و اسرار ملکوت، ج 2، ص 255 و اجماع از منظر نقد و نظر، ص 108 ـ 138.
- . سوره قیامت (75) آیه 36:
﴿أَيَحۡسَبُ ٱلۡإِنسَٰنُ أَن يُتۡرَكَ سُدًى﴾. معاد شناسی، ج 7، ص 180:
«آیا انسان چنین گمان دارد كه یله و رها واگذار شده است؟!»
