حقیقت زمان و ثبوت اعیان در عالم قضا و قدر

عالم قدر یعنی همان تحقق خارجی

وقتی که زید متولد شد آن‌وقت عالم قدر می‌شود پس عالم قدر یعنی همان تحقق خارجی؛ همان‌که دارید در خارج می‌بینید! همین‌که دارید می‌بینید راه می‌رود! همین‌که دارد غذا می‌خورد! همین‌که می‌بینید دارد صحبت می‌کند! همین‌که می‌بینید دارد می‌نویسد! همۀ اینها عالم قدر می‌شود. نه‌اینکه عالم قدر یک عالم و یک جا و یک قسمی است که از آن اطلاع نداریم و اسمش عالم قدر است! قدر یعنی اندازه، اندازۀ آن مشیت کلی که عبارت از همان ظهور و بروز و تعین خارجی اشیاء است! چه انسان، چه حیوانات، چه مادیات و چه عقول مجردات، همۀ اینها وقتی که به مرتبۀ قدر برسند به آنها عالم مشیت جزئیه گفته می‌شود.

دلیل تحقق قدر

بنابراین هرجا دیدید که تعیّن خارجی هست بدانید در آنجا قدر تحقق پیدا کرده است و هرجا دیدید که هنوز تعیّن خارجی نیست بدانید در آنجا احتمال قضاء کلی است، قضاء کلی که هنوز به قدر جزئی متبدل و متحول نشده است. پس همۀ ما‌‌سوی‌الله عالم قدر می‌شود، هرچه غیر خدا هست! البته نه در عالم اسماء کلیه و صفات کلیه!

بنابراین اینکه در آیات قرآن مشاهده می‌کنید که تعبیر می‌آورند: ﴿وَإِذۡ قَالَ رَبُّكَ لِلۡمَلَٰٓئِكَةِ إِنِّي جَاعِلٞ فِي ٱلۡأَرۡضِ خَلِيفَةٗ﴾¹ در زمان گذشته گفت! این به عالم ثابت و عالم تحقق خارجی مربوط می‌شود. ﴿إِذۡ قَالَ﴾ یعنی إذ هو قائلٌ، الآن می‌گوید! ﴿وَإِذۡ قَالَ رَبُّكَ لِلۡمَلَٰٓئِكَةِ﴾ یعنی همین الآن! یعنی الآن خدا به ملائکه این حرف را می‌زند و دیروز این حرف را زده و فردا هم خواهد زد! یک امر ثابت مستمر که از یک مبدأ شروع می‌شود و همین‌طور ادامه پیدا می‌کند. از این امر ثابت تعبیر به ماضی می‌کنند که دلالت بر ثبوت می‌کند، این امر ثابت می‌شود.

حالا این امر ثابت خلقت آدم باشد، خلقت جن باشد، عالم عهد و عالم ألست باشد ﴿وَإِذۡ أَخَذَ رَبُّكَ مِنۢ بَنِيٓ ءَادَمَ مِن ظُهُورِهِمۡ ذُرِّيَّتَهُمۡ وَأَشۡهَدَهُمۡ عَلَىٰٓ أَنفُسِهِمۡ أَلَسۡتُ بِرَبِّكُمۡ قَالُواْ بَلَىٰ شَهِدۡنَآ أَن تَقُولُواْ يَوۡمَ ٱلۡقِيَٰمَةِ إِنَّا كُنَّا عَنۡ هَٰذَا غَٰفِلِينَ﴾² همۀ اینها نفس تحقق خارجی عالم قدر می‌شود نه عالم قضاء کلی! این عالم، عالم قدر می‌شود.