نقد افراط در ظواهر و ترویج فرهنگ توحیدی

لذا به ‌نظر من اینها مسائلی نیست که ضرورت داشته باشد و نیازی به این‌گونه مسائل داشته باشد. بله! اینکه ضریحی باید جایی باشد... الآن با کثرت جمعیتی که الآن هست اگر ضریح یا صندوقی یا سنگی نباشد، خب مردم هجوم می‌آورند و بالأخره مسئله‌ای پیش می‌آید. همین که یک چیزی محیط باشد اشکال ندارد ولی نه حالا به این وضع و کیفیت، چقدر طلا مصرف بکنند! چقدر نقره مصرف بکنند! یک چیز عادی درست بکنند از چوبی یا آهنی که خطر نداشته باشد و محکم باشد، مردم متبرک بشوند و بروند. اینها مسائلی است که دیگر به همین کیفیت هست و باید اذهان و عقول تغییر پیدا بکند.

بسم الله الرحمن الرحیم

ادامۀ بحث علم ذات باری

خیلی وقتی نداریم ولی خب من تیتر مسائل را برای جلسۀ بعد عرض می‌کنم.

جلسۀ قبل بحث در این بود که مسئلۀ ذات پروردگار و ذات ربوبی در مقام تغییر و تحوّل در اسماء و صفات به معنای تأخّر و تقدّم زمانی نیست به‌نحوی‌که این تغییر و تحوّل، امر معدومی باشد که نشئه و سررشتۀ آن و بدء آن یک امر، صدور ربوبی باشد و آن مراتبِ بعد، مراتبِ معدومه باشد که بعد در بستر زمان تحقق پیدا می‌کند. این با علم پروردگار و ارادۀ ازلیه منافات دارد و عرض کردیم که امتناع دارد.

خب بعضی‌ها نسبت به این مسئله ایراداتی وارد کرده‌اند و یک اشکالاتی وارد کرده‌اند که این اشکالات را جلسۀ بعد عرض می‌کنیم.

از جمله روایاتی که خوب است برای این مسئله درنظر داشته باشیم ـ که جلسۀ بعد در همین مسائل بحث می‌کنیم ـ یکی کلام امیرالمؤمنین علیه‌السّلام است که حضرت می‌فرمایند: «لَم یسبِق لَهُ حالٌ حالاً فَیکونَ أوّلاً قَبلَ أن یکونَ آخِراً؛ و یکونَ ظاهراً قَبلَ أن یکونَ باطناً.»¹

این مطلب همان مطلبی است که ما عرض کرده‌ایم که در آن مقام، مقام تحوّل و مقام تبدّل وجود ندارد بلکه أمرٌ ثابتٌ أزلاً و أبداً و چنان‌چه جلسۀ قبل عرض کردیم اصلاً گذشته و آینده و حالی، دیگر در صورت ثبوت معنا ندارد، این مطلب همان را می‌رساند.