تبیین حقیقت قضا و قدر الهی

با توجه به مطالبی که در جلسات قبل نسبت به این عالم ثبوت در ذات پروردگار و در مراتب اسماء و صفات گفتیم و عرض شد که اگر تغیّر و تبدّل، تغیّر و تبدّل عینی باشد و تغیّر و تبدّل خارجی باشد، معنایش این است که در نفس اجمال و مقام اجمال که همان مقام علم و علمیت پروردگار نسبت به اشیاء خارجی و نسبت به ظهورات هست در آن مقام اجمال، ذات نسبت به تغیّر و [تبدّل] نباید عالِم باشد چون جنبۀ عدمی دارد! تغیّر در اینجا جنبۀ عدمی دارد. وقتی که هنوز اعیان خارجی تحقق خارجی پیدا نکرده‌اند، ذات پروردگار به چه چیز عالِم است؟ علم ندارد! عدم است!

من‌باب‌مثال شما الآن فرض کنید می‌دانید که بالأخره بعد از چند دقیقه ـ حالا یک ربع بیست دقیقه ـ این صحبت‌ها و بحث تمام می‌شود و ما از این در خارج می‌شویم و به‌طرف منزل یا هرجایی که قصد داریم می‌رویم. همۀ ما که در اینجا نشسته‌ایم نسبت به این قضیه اطلاع داریم و برای خودمان یک مطلب ثابتی فرض می‌کنیم و می‌گوییم که می‌رویم و تمام می‌شود، بالأخره این آقا چقدر حرف می‌زند؟! چانه‌اش یک حدی دارد!! وقتی که این چانه‌اش از [حرکت] افتاد می‌رویم ـ چانۀ بعضی‌ها یک ساعت، بعضی‌ها دو ساعت، بعضی‌ها سه ساعت و بعضی‌ها ماشاءالله حدی ندارد و اصلاً وصل به کُر است!! ـ بالأخره تا یک ربع بیست دقیقه دیگر تمام می‌شود و خلاصه ازدستش راحت می‌شویم. الآن ما این را یک مطلب عادی می‌دانیم درحالی‌که از نقطه‌نظر فنی و از نقطه‌نظر منطقی اصلاً اطلاع نداریم! هیچ اطلاع نداریم! شاید یک بمبی اینجا خورد و همۀ ما شهید شدیم و به هوا رفتیم! هیچ اعتباری ندارد! اوضاع و بساط هیچ حساب و کتابی ندارد و همیشه ما باید برای ملاقات پروردگار آمادگی داشته باشیم به‌خصوص در این زمانه که خوب حالت توکل انسان بالا می‌رود!! این از برکات و نعمات الهیه است که ما را در یک وضعیتی قرار داده که همیشه حال توکل به پروردگار داشته باشیم و مشتاق لقاء پروردگار باشیم! البته اگر وزر و وبالی با خود نداشته باشیم والاّ طبعاً باید برای آن قضیه فکری کرد. خوش به حال آنهایی که بله ... «خوشا آنان که دائم در نمازند» ...، «بهشت جاودان مأوایشان بید».¹