تبیین حقیقت قضا و قدر الهی

درس هفتصد و شصت و ششم

قضاء کلی و مسئلۀ قدَر

أعوذ بالله من الشیطان الرجیم

بِسمِ الله الرَّحمَنِ الرَّحیم‌

علت اختلاف دیدگاه بزرگان نسبت به مسئلۀ قضا و قدر

نسبت به قضاء کلی و مسئلۀ قدَر و به‌طورکلی در یک صحبت و بحث جامع‌تر نسبت به علم ربوبی که آن علم مساوق با ظهور و بروز خارجی است مطلب با آن کیفیتی که عرض شد، این مسئله روشن شد. از نقطه‌نظر ادلۀ فلسفی و همین‌طور از نظر مسائل کشفی و شهودی که در این مسئله اهل معرفت و بزرگان در تصریحات خودشان بر این قضیه متفق هستند. البته منظور از اتفاق، نه‌اینکه به‌عنوان یک دلیل در اینجا به‌حساب بیاید همان‌طور که بعضی به این مسئله استدلال بر تحقق در بیانات خودشان دارند. چون آنجا جایِ اتفاق نیست بلکه به‌عنوان یک تأیید هست بر اینکه مراتبی که برای افراد کشف می‌شود، این مراتب از یک منشأ سرچشمه می‌گیرد و برای هر شخص در همان افقی که وجود دارد همان مسئله کشف می‌شود که برای فرد دیگر در همان افق تحقق دارد. بله، ممکن است به‌واسطۀ اختلاف مراتبِ سعه و تجرّد، آن دیدگاه، کیفیت، بصیرت، اطلاع و اشراف متفاوت باشد. اینجاست که ما مسائل را به‌نحو اختلاف مشاهده می‌کنیم ولی درصورتی‌که شخص در همان افق از تجرّد و مراتب و عوالم ربوبی و عوالم توحیدی باشد، در همان مرتبه دیگر اختلاف وجود ندارد و در آنجا اتفاق و اتحاد اشتراک در رؤیت و بصیرت، ساری و جاری است.

لذا مشاهده می‌کنیم که بزرگان در تعابیر خودشان این مسئله را به‌نحو اجمال و به‌نحو تفصیل ذکر کرده‌اند. این قضیه به‌نحو اجمال و تفصیل مثلاً در فصوص، در حکمةٌ إلهیه در فصّ آدمیه ـ همین‌طور در فصّ نوحیه، البته احتمال می‌دهم باید دیده باشم. حالا مراجعه بکنید ببینید که در آنجا [هست یا نه] ـ مرحوم شیخ تصریح دارند بر اینکه مقام اجمال در مراتب ظهور در حضرت آدم تجلی پیدا کرده است.