کیفیت تحقق عالم ذر و حقیقت ربوبیت

دیدم ایشان [آقای بروجردی] مضطرب و ناراحت است و دارد گریه می‌کند. گفتم که آقا چرا دارید گریه می‌کنید؟!

ایشان ‌گفتند که آقا دارم می‌روم می‌بینم که چیزی دستم نیست!

گفتم: آقا شما دیگر چرا دارید این حرف‌ها را می‌زنید؟! آقا این‌همه شما این‌طرف و آن‌طرف مدرسه و مسجد ساختید، در ایران، در خارج از ایران؛ انگلیس، هامبورگ، آمریکا و ... ! ایشان فرمودند که نه! نه! اینها نیست! اینها دستم را نگرفته است.

آقای بروجردی خیلی جاها مدرسه و مسجد ساختند. خب دارد احساس می‌کند! دارد آن حال را احساس می‌کند. این‌طور نیست که به خودش تلقین کند؛ احساس می‌کند. دست خالی بودن را دارد احساس می‌کند، لذا مضطرب است؛ دیگر تمام شد، مریدها، بیاوبرو و برای سلامتی حضرت آیةالله یک صلوات بفرست! تمام شد رفت! برای چه کسی می‌خواهی بفرستی؟!

گفت: آقا شما این‌همه درس دادید، این‌همه طلاب [تربیت کردید] و ...

ایشان گفتند که نه ...، گفت که آقا مگر شما این روایت را قبول ندارید که «مِدادُ العُلَماءِ أفضلُ من دِماء الشّهداء»؟!¹

ایشان گفتند: بله قبول دارم و خودم هم در سلسله سند این روایت هستم!

گفتند: این کتابی که نوشتید: جامع الأحادیث شیعه!

ایشان یک تأملی کردند، گفتند: شاید! شاید این ...²

مثل اینکه ایشان الحمدلله یک خرده یک چیزی دستش بود، ما آن را هم نداریم! خیالمان راحت شد! خب حالا دیگر بالأخره هر کسی حال‌وهوای خودش را دارد، ما چه می‌دانیم، خدا با هر کسی ... .

آدم وقتی نگاه می‌کند، می‌بیند نه، صحبت‌ها همه‌اش روی یک مسائلی بوده، نوشته‌جات، همه‌اش روی یک اغراضی بوده است. آنها خوب می‌فهمند! آن‌طرفی‌ها قضیه را خوب می‌فهمند و خوب تشخیص می‌دهند؛ نشست و برخواست‌ها روی چه حسابی بوده؟ الآن من می‌توانم بگویم: این کارهایی که ما کردیم همه‌اش درست بود؟! قاطی نداشت؟! نفس در آن دخالت نداشت؟! نمی‌توانم بگویم. خیلی صریح بگویم، نمی‌توانم! لذا از اول بهتر است چه‌کار کنیم؟! آقا لُنگ بیندازیم: آقا هیچی! راحت! خر ما از کرگی دم نداشته! ما اصلاً هیچی! راحتیم!