
کیفیت تحقق عالم ذر و حقیقت ربوبیت
بررسی تطورات تکوینی انسان و نسبت آن با عالم اجمال
آیتالله سید محمدمحسن حسینی طهرانی در این جلسه به تبیین کیفیت تحقق عالم ذر و جایگاه آن در نظام خلقت میپردازند. بحث با نقد دیدگاههایی آغاز میشود که عالم ذر را صرفاً به معنای عالم اجمال و استعداد میدانند و بر این نکته تأکید میشود که این عالم دارای هویت و تشخص تکوینی است. در ادامه، با استناد به آیه میثاق، به این پرسش پاسخ داده میشود که آیا این اعتراف به ربوبیت، حقیقتی مکنون در نهاد همه موجودات است یا جریانی مختص به عالم پیش از دنیا. استاد با تحلیل رفتار شخصیتهای تاریخی و تبیین نمودهای حق و حقیقت، نشان میدهند که چگونه ودیعه الهی در درون انسانها قرار داده شده است. در نهایت، با بررسی اشکالات تفسیری پیرامون آیه میثاق، بر لزوم توجه به ظاهر آیات و روایات معصومین در فهم حقایق تکوینی تأکید میگردد تا مسیر بحث برای درک دقیقتر جایگاه انسان در عوالم هستی روشن شود.
کیفیت تحقق عالم ذر و حقیقت ربوبیت
6این بهنظر میرسد که اگر مسئلۀ عالم ثابتات و قضیۀ علم عنائی و عینیتش با عالم هویتهای خارجی و عالم شهادت درست برای ما ترسیم بشود، شاید معنای آیه را طور دیگر قرار بدهیم. خیلیها آیه را برحسب ظاهر اینطور مطرح میکنند که مربوط به عالم دنیاست، بعضی از مفسرین تصریح هم کردهاند که این آیه در مقام سرد این عالم دنیا و جریان خلقت است؛ نسلاً بعد نسلٍ و جیلاً بعد جیلٍ: ﴿وَإِذۡ أَخَذَ رَبُّكَ مِنۢ بَنِيٓ ءَادَمَ مِن ظُهُورِهِمۡ ذُرِّيَّتَهُمۡ﴾؛ خدا از ظهور بنیآدم ذریه را بیرون کشیده، یعنی اخذ کرده و بیرون کشیده؛ گروهی موجب توالد و تناسل برای گروه دیگر، آن گروه برای گروه دیگر و هَلُمَّ جَرّا تا زماننا هذا و بعد از این زمان. ﴿وَأَشۡهَدَهُمۡ عَلَىٰٓ أَنفُسِهِمۡ﴾، در این عالم افرادی که میآیند ـ چه بد چه خوب ـ اینها طبعاً با مسائلی روبرو میشوند، با حوادث و جریانات مختلفی روبرو میشوند و وقتی به خود مراجعه میکنند آن حقیقت ربوبی و عبودیت را در درون خود مشاهده میکنند و به توحید در ذات و در درون خود ایمان دارند. لذا شما همۀ افراد را که میبینید در باطن خودشان نمیتوانند رد کنند، بله حالا ممکن است بهحسب ظاهر و اینها انکار بکنند ولی هنوز این انکار و اینها از روی باد معده است، از روی بخار معده است، از روی سیری است. آن وقتی که بیفتد و دکترها بگویند که دیگر فایده ندارد و روزهای آخرت را میگذرانی، آن موقعها ببینید چه حالی دارد! خب دیگر دارد تمام میشود!
لذا بسیاری از این افرادی که اینها اهل خلاف هستند، وقتی ما در تاریخ راجع به احوالاتشان میخوانیم، میبینیم آن روزهای آخر حالوهوایشان عوض شده، افکارشان عوض شده، وقتی که میخواهند یک مطالب ضد دین بگویند میگویند که نه، ناراحت میشوند، میگویند که نگویید؛ دارد واقع را میبیند، تابهحال بهخاطر منافع دنیویاش بوده که پدر مردم را درآورده و دروغ و تقلب و هزارتا ریا و دزدی و پدرسوختگی کرده است ولی الآن که این پرونده دارد بسته میشود چه؟! آیا باز هم میتوانی سر نکیر و منکر کلاه بگذاری؟! بسم الله بفرما! آیا ملائکهای که منتظرند از تو پذیرایی کنند، بله! همه یکی یکی با دسته بیل و امثالذلک در انتظارت نشستهاند آنها را میخواهی چهکار کنی؟! آنها را میخواهی چطوری گول بزنی؟! ﴿إِذۡ يَتَلَقَّى ٱلۡمُتَلَقِّيَانِ عَنِ ٱلۡيَمِينِ وَعَنِ ٱلشِّمَالِ قَعِيدٞ﴾!1 جدّا عجیب است! مو بر بدن آدم راست میشود! ﴿مَّا يَلۡفِظُ مِن قَوۡلٍ إِلَّا لَدَيۡهِ رَقِيبٌ عَتِيدٞ﴾؛2 هر کلمهای که از دهانت بیرون بیاید یا بیرون نیاید؛ در درون خودت آن کلام را نگه داری، یعنی هر خطوری، در هر خطوری که بر خاطر مبارک و خاطر عاطر شریف میگذرد، یک رقیب و عتیدی ایستاده و صاف میگیرد! عین این دوربینهایی که الآن دارد [میگیرد]! بله! دوربینهایی که این شر و ور ما را میگیرد! الآن اینها هم دارند آن صحبت را میگیرند، مطلب را دارند میگیرند، ﴿إِلَّا لَدَيۡهِ رَقِيبٌ عَتِيدٞ﴾. درست شد؟! وقتی که اینطور هست، آن موقع است که انسان دارد میبیند هان! آنچه که تابهحال بهدنبال مخفی کردنش بود، آنچه که بهخاطر یک مصالح و منافع و بهخاطر توهمات و تخیلات درصدد اخفائش بود، دیگر آن توهمات و وسائل و اسباب فایدهای ندارد، تمام شد! دیگر تمام شد! دیگر تمام شد!
- . سوره ق (50) آیه 17. معاد شناسی، ج 7، ص 171:
«در آن وقتى كه آن دو فرشته، اعمال او را تلّقى نموده میگیرند و ثبت مىكنند؛ و از راست و چپ هر سخنى را كه بیفكند، بلادرنگ رقیب و عتید آن را میگیرند و نگاهدارى مىنمایند؛» - . سوره ق (٥٠) آیه ١٨. معاد شناسی، ج ١، ص ٨٧:
«هیچ گفتاری از او سر نزند مگر آنکه آن دو فرشتۀ رقیب و عتید مراقب و حاضر بوده و در ضبط آن دریغ ننمایند.»
- . سوره ق (50) آیه 17. معاد شناسی، ج 7، ص 171:
