کیفیت تحقق عالم ذر و حقیقت ربوبیت

درس هفتصد و شصت و نهم

صحبت در کیفیت تحقق عالم ذر

أعوذ بالله من الشیطان الرجیم

بِسمِ الله الرَّحمَنِ الرَّحیم‌

صحبت در کیفیت تحقق عالم ذر بود. دلیل بر این مسئله هم دو چیز است: یکی آیات قرآن که حکایت از وجود چنین عالمی دارد و منطبق با همان علم عنائی است که به تعبیر بعضی عالم اجمال است و بسطش همین عالم اعیان است که ملموس و محسوس ماست و با تعبیری که ما داشتیم و صحبتی که مفصل در این زمینه بیان شد، مسئله به عالم اجمال و عالم انبساط برنمی‌گردد، بلکه به تطوّرات مختلف و متفاوت و ادواری که اینها متعاقب با یکدیگر است برمی‌گردد و به‌نحوی است که این ادوار و اطوار در عین حفظ هویت و استقلال و تشخّص خود واجد مرتبۀ مادون هم می‌باشند به‌نحوی‌که اگر به آن مقام علیت در هر مرتبه توجه بشود، نفس معلول در همان مرتبه قابل مشاهده و قابل ادراک و قابل حسّ است.¹ به‌عکس آنچه که مطرح می‌شود بر اینکه عالم اجمال مانند یک دانه گیاهی می‌ماند که استعداد و قابلیت برای ارتقاء به یک شجرۀ طویله و مثمره را دارد ولی در هویت استقلالی خود شجره‌ای وجود ندارد و ثمره‌ای وجود ندارد و هیچ برگ، اوراق، اغصان، اصول و فروعی در آنجا وجود ندارد [بلکه] قابلیت و استعداد برای حصول به آن را دارد.

گفتیم که این مسئله به‌طورکلی با آنچه که مقتضای برهان و مقتضای ادلۀ نقلیه و مقتضای شواهد شهودیه بر این مسئله هست، منافات دارد و موانع و توالی فاسده‌ای دارد که اینها را قبلاً خدمت رفقا عرض کردیم.

وجود اختلاف نظر نسبت به کیفیت عالم ذر

صحبت در کیفیت عالم ذر است که این کیفیت به چه نحوه است و آیا به همین نحوه‌ای که در عالم عنائی مورد بحث است [می‌باشد] یااینکه به‌طورکلی عالم ذر مسئله‌ای جدای از مقام اجمال است و همین‌طور نسبت به عالم محسوسات و عالم اعیان می‌تواند نمود پیدا بکند؟!