حقیقت عالم ذر و اقرار به ربوبیت

دلالت آیات بر وجود عالم مافوق

این از یک طرف است پس این آیه مربوط به دنیا است. از طرف دیگر صحبت بر سر این می‌کنند ـ البته من یک تورقی کردم و خیلی دقتی در این قضیه نکردم ـ که ما آیات دیگری هم داریم: ﴿وَكُلَّ شَيۡءٍ أَحۡصَيۡنَٰهُ فِيٓ إِمَامٖ مُّبِينٖ﴾¹ همۀ چیزها و هرچه تحقق در عالم هست در امام مبین هست؛ ﴿وَكُلَّ شَيۡءٍ أَحۡصَيۡنَٰهُ فِيٓ إِمَامٖ مُّبِينٖ﴾ این‌هم از آن‌طرف همۀ مسائل در اینها احصاء شده است. فلذا می‌بینیم که در آیات دیگر ﴿بِيَدِهِۦ مَلَكُوتُ كُلِّ شَيۡءٖ﴾² که ملکوت و حقیقت و تمام جنبۀ غیبی و ربّی این اشیاء در ‌دست پروردگار است، از آنجا ما استفاده می‌کنیم [تا بگوییم] که این آیه بر یک واقعیت در زمان گذشته دلالت می‌کند، یعنی به ضمیمۀ آیات ﴿وَكُلَّ شَيۡءٍ أَحۡصَيۡنَٰهُ فِيٓ إِمَامٖ مُّبِينٖ﴾ و یا ﴿بِيَدِهِۦ مَلَكُوتُ كُلِّ شَيۡءٖ﴾ که ]از این دست] آیات در قرآن زیاد است، استفاده می‌شود که آن آیات می‌گویند: قبل از این عالم، عالمی به نام عالم ملکوت بوده و حقیقت عالم ماده و عالم شهادت در آن عالم ترسیم شده است و از آنجا که در آن عالم، حقیقت اشیاء به‌نحو ملکوت وجود تعینی داشته است، این سؤال و جواب در آنجا تحقق پیدا کرده است و ظهور خارجی آن عالمی که در آن آیات دیگر دلالت می‌کند همین آیه‌ای است که الآن داریم مشاهده می‌کنیم. پس این آیه‌ای که دارد:‌ ﴿وَإِذۡ أَخَذَ رَبُّكَ﴾ خودش به‌تنهایی دلالت بر وجود یک عالم ماقبل ندارد بلکه آیات دیگری از قرآن داریم که آن آیات دلالت بر یک عوالم مافوق دارد که به آن عوالم، عوالم ملکوت گفته می‌شود و این قضیۀ سؤال و جواب در آن عالم، عالم ملکوت تحقق پیدا کرده است و لذا این آیه به‌واسطۀ آن آیات حمل بر یک حقیقتی می‌شود که حقیقت مافوق و ماقبل این عالم بوده و به آن عالم، عالم ملکوت و عالم ذَر گفته می‌شود. این ماحصل کلام مرحوم علامه است.