تبیین جایگاه رب‌النوع در تکون موجودات

لازمۀ شکل‌گیری عوارض

اینها مى‌گویند که لازمۀ این [عوارض] باید علت مادى باشد و علت مادى است كه در خارج مى‌آید عوارض مختلف را عارض بر یك صورت جسمیه مى‌كند و آن صورت جسمیه را به اَشكال مختلف درمى‌آورد و از این اختلاف است كه ما افراد را مى‌شناسیم. اگر همه یكسان بودند خب دیگر كسى كسى را نمى‌شناخت! دیده‌اید بعضى‌ها كه توأمین هستند این دوقلوها به یك نحوى به همدیگر [شبیه هستند] كه تشخیص آنها خیلى مشكل است، خیلى وقت‌ها یك‌دفعه اشتباه مى‌شود و خلاصه كار مشكل مى‌شود، اتفاق افتاده است. خلاصه آن علل مادى در آنجا كم‌كارى كردند و باعث این مشكل شدند كه هردو باهم عین همدیگر درآمدند، نیامدند [تفكیك كنند].

لذا این علت مادى باید جداى از آن رب‌النوع وجود داشته باشد كه بیاید حالات مختلف و عوارض مختلفی كه بر این شیء خارجى عارض مى‌شود را مدیریت كند و این خصوصیت را به این شكل بدهد و آن خصوصیت را [به آن شکل بدهد]. خلاصه ماده و جسم را به هر كیفیت در هر چیزى كه باعث اختلاف مى‌شود دربیاورد.

وجود فصل بهار با تابستان در این تشكّل تفاوت مى‌كند، غذاهایى كه مادر مى‌خورد اینها همه علل ماده هستند. شكل‌گیرى ربطى به رب‌النوع ندارد اما غذاهایى كه مادر مى‌خورد در شكل‌گیرى [اثر دارد] و فرق دارد. غذاهایى كه مى‌خورد، راه كه مى‌رود، در مجالسى كه شركت مى‌كند، در هركدام از این مجلس‌ها یك تأثیر مادى روى آن بدن گذاشته مى‌شود و همین‌طور هزارها علل مادى دست‌به‌دست هم مى‌دهند تااینكه این بچه‌اى كه در شكم مادر هست تكوّن پیدا كند، شكلش تكوّن پیدا كند. ﴿هُوَ ٱلَّذِي يُصَوِّرُكُمۡ فِي ٱلۡأَرۡحَامِ كَيۡفَ يَشَآءُ﴾¹ مصوّر چیست؟ یكى از اسامى پروردگار مصوّر است. مصوّر در قرآن هم هست ﴿كَيۡفَ يَشَآءُ﴾ این علل است.

لذا مرحوم علامه مى‌گویند که این دلیلى كه ایشان آوردند بر اینكه این شیء خارجىِ مادى از نقطه‌نظر تحقق باید استناد به آن رب‌النوع و عقل داشته باشد، این دلیل تام نیست زیرا اینها قائل به این هستند كه خود رب‌النوع مى‌آید نوعیت را در خارج به شكل یك امر جزئى متشخصِ متعیّن ایجاد مى‌كند، این قبول و به روى چشم! اما خصوصیات دیگر مثل شكلش، رنگش، قدش، وزنش، هوش آن، استعدادش و خصوصیاتش این چیزها دیگر بسته به آن رب‌النوع ندارد و آن مربوط است به اینكه چه گیاهى خورده، كاهو خورده، تره خورده، سبزى خورده، فلان روز كدو خورده، فلان روز شلغم خورده و نمى‌دانم فلان كار را كرده است و... به این امور مادى ارتباط دارد تااینكه این دست‌به‌دست هم مى‌دهند و خلاصه یك چهره به‌وجود مى‌آورند، این مربوط به این قضیه نمى‌شود.