تبیین کیفیت اعجاز انبیاء و اولیاء

یعنى به یك ارادۀ مرید این عصا تبدیل به «حیّه» مى‌شود بدون اینكه نیاز باشد این عصا جنگل بشود، حیوان بشود، یكى آن را بخورد، یكى از او دربیاید و آن یکی بزاید و ... سیصد سال هم بگذرد تا یك ﴿حَيَّةٞ تَسۡعَىٰ﴾ ایجاد شود! نه! هیچ نبود بلکه به یك طرفة العین و به كمتر از یك ثانیه یك حقیقت خارجیه كه همان عصا است با سیر تمام سلسلۀ عوالم ربوبى در خارج که آن‌هم دیگر لازمۀ آن است تبدیل به یك حقیقت خارجى دیگر مى‌شود، بنابراین فقط آنچه كه وجود خارجى دارد، آن در زمان و در لحظه هست، آنها كه دیگر در زمان نیستند.

پس ارادۀ ولىّ تصرف در عالم ملكوت است و در ملكوت تصرف مى‌كند و بعد صورت خارجیۀ ملكى‌اش همین چیزى خواهد شد كه شما دارید مشاهده مى‌كنید. این دارد در آن تصرف می‌کند یعنى چوب را كه در ملكوت به این كیفیت هست، صورت مثالى آن را از خود ملكوت [تغییر مى‌دهد] چون باز در آنجا هم طفره محال است و نمى‌توانیم بین مثال و ملكوت فاصله بیندازیم، این صورت خشبیت كه الآن در اینجا وجود دارد و مورد مرأىٰ و منظر همه هست و این صورت خشبیت كه به آن اسماء كلیه در سلسلۀ مراتب ربوبى متصل است، این صورت خشبیه را در همین سلسله تبدیل به صورت حیوانیت و یك حیّه مى‌كند كه در خارج ظهور پیدا مى‌كند.

پس تا الآن این صورت، صورت خشبیه بود و شما در آن عوالم، خشب مى‌دیدید و در اینجا هم خشب مى‌بینید و از این به بعد این صورت، صورت حیوانیه است و در آن عوالم صورت حیوان دیده مى‌شود و شما هم در اینجا حیوان مى‌بینید.

تلمیذ: در حقیقت می‌توانیم بگوییم که علیت بر مرحوم علامه طباطبایى ـ رضوان ‌الله‌ تعالی‌ علیه ـ مجهول بوده و علیت را در عرض قرار داده‌اند؟

استاد: حالا ما جسارت نمى‌كنیم، علیت در نزد ایشان علیت عرضى است و در نظر ما طولیه است. بله، بالأخره این‌هم یك نظریه است حالا و الله العالم، بهتر است برویم ببینیم آنجا چه خبر است! این چیزى است كه به‌نظر مى‌رسد.