اثبات عقل مجرد و حاکمیت نفس بر قوانین ماده

در واقع خودِ هو در ارائۀ آن ذات یك لفظ ناقصى است و تامّ نیست اصلاً شما نمى‌توانید آن ذات را بدون علم تصور كنید، یعنى ذات بارى كه همان حقیقت بالصرافۀ فاقد علم است، فاقد حیات است و... همان مطالبى كه بین اعلام در همین كتب رایج هست و صحبتش هست. توجه كردید؟! این ذات را تا وقتى به آن ذات مى‌گویید یعنى مساوى با علم است و قابل انفكاك نیست وقتى مى‌گویید: «ذات»، خود همین یعنى مساوى با قدرت و با قدیر. وقتى مى‌گویید: ذات یعنى خود همین ذات مساوى است با حیات. ذات بدون حیات را تصور كردیم و در یك مرتبۀ حاقّ هوهویتى خود آن ذات قرار دادیم بعد علم و قدرت و حیات را بعداً به او اضافه مى‌كنیم. علم و قدرت از كجا آمدند كه شما به او اضافه كردید؟! از خانه خاله‌اش آمده است؟! ما این علم و حیات و قدرت را از كجا آوردیم به آن ذات چسباندیم، از كجا درآوردیم؟! اگر علم و حیات و قدرت را از جاى دیگر درآوردیم پس اصل كارِ مسئله آنجاست پس اینجا كلاه سر ما رفته است و اگر علم و حیات و قدرت را از خود ذات درآوردیم شما كه انفكاك بین آنها قائل شدید و گفتید كه آن جداست و آن ذات یك مرتبۀ بالاتر است، آیا مرتبۀ بالاتر به معناى مرتبۀ انفكاكى است؟! یااینكه نه، آن مرتبۀ حاق و جوهر است.

ذات بارى، ریشۀ علم و حیات و قدرت

آن را قبول داریم و مى‌دانیم كه علم و حیات و قدرت ریشه‌اش در ذات بارى است و در همان ذات بحت و وجود بالصرافه آن اصل و ریشه براى علم است، به این معنا كه در هر جا آن حقیقت وجود باشد در آنجا علم وجود دارد اگر به این معناست ما اصلاً نمى‌توانیم قائل به انفكاك بین ذات با علم باشیم تااینكه بگوییم: آن ذات مرتبۀ بالاتر است و این مرتبۀ پایین‌تر است، اصلاً قابل براى انفكاك نیستند انفكاك خارجى كه مستحیل است و انفكاك رتبى را كه انفكاك نمى‌گویند بلكه رتبه مى‌گویند لذا انفكاك در اینجا معنا ندارد رتبه باشد كه قبول داریم كه رتبۀ ذات، مقدم است چون علت است، ذات علت براى علم است ولى جدا نیست یعنى در هیچ برهه از برهه‌ها شما نمى‌توانید ذات بدون علم را تصور كنید در عین اینكه ذات وجود دارد درعین‌حال فاقد علم باشد پس این علم از كجا آمد؟! پس این قدرت از كجا آمد؟! ذاتى كه علم ندارد این ذات به درد نمى‌خورد و فایده ندارد. آن ذاتى كه قدیر نیست پس چطور مى‌تواند اعمال رویه و اراده كند. إنّما اراد¹ از كجا نشئت مى‌گیرد؟!