اصالت وجود و نقش آن در حقیقت و مجاز

هدف از استعمال استعاره در کلام

شما وقتی استعاره به‌کار می‌برید می‌خواهید چیزی بیش از شجاعت را برسانید و برای این قضیّه باید لفظ مناسب را به‌کار ببرید و الاّ از اول می‌گفتید: رایتُ رَجُلًا شَجاعًا و دیگر نیازی به [قید] فی الحمّام هم نبود.

پس شما در استعاره می‌خواهید علاوه بر شجاعیت، یک معنای بالاتر از شجاعیت را هم برسانید که لفظ شجاع از رساندن آن معنا قاصر است. و آن معنای شیر بودن است که آن را به چه وسیله می‌آورید؟ با لفظ أسد می‌آورید. اگر فقط لفظ بخواهد این معنا را برساند که لفظ نمی‌رساند و باید آن معنا این [مقصود] را برساند، آن معنا چطور می‌رساند؟ شیر که رجل شجاع نمی‌شود و رجل شجاع هم که شیر نمی‌شود، آن شیر انسان را می‌خورد و انسان این شیر را می‌خورد.

مانند آن شعر مولانا که می‌گوید:

آن شیر انسان را می‌خورد و انسان این شیر دیگر را می‌خورد. هیچ‌وقت حیوان انسان نمی‌شود و انسان هم حیوان نمی‌شود و متکلّم هم که متکلّم سفیهی نیست، پس متکلّم در ذهن خود چه چیزی را به ترسیم درآورده است که هم کلام او کلام لغو نیست و هم معنای بالاتر از معنای شجاعیت را آورده است؟!

ذهن ما، یک ذهن خدادادی است که از طرف خدا آمده است و خیلی کارها می‌تواند انجام بدهد؛ عام را ضیق کند و ضیق را عام کند، در یک امری توسعه بدهد و توسعه را مُضیَّق کند. این ذهن ما آمده آن معنای شیر خارجی را باد و بزرگ کرده و توسعه داده است و افراد متعدّدی از آن معنای خارجی در ذهن درست کرده است؛ یکی از آن افراد متعدّد همان است که در باغ‌وحش در قفس کرده‌اند و یکی از آن افراد همان است که در حمام است. ذهن این کار را کرده است.