بررسی دلیل خیر و شرف در اثبات اصالت وجود

پس از نقطه‌نظر انتساب به اراده و فعل پروردگار نمی‌توانیم بگوییم که شر وجود دارد؛ شمر هم خیر است، بریدن سر امام حسین علیه السّلام هم خیر است، شیطان هم خیر است، همه عالم می‌شوند خیر، کلٌ‌بحسبه.

«لو عَلِمَ النّاسُ کَیفِیّةِ القَضاءِ وَ القَدَرِ لَم یَلُمْ أحدٌ أحدًا»؛ ² این همان معنای نزول اراده و مشیّت خیریّه واحده در همۀ اشیاء است، که این مسئله همۀ شرور و اعدام را از بین می‌برد. این بحث دیگر در فلسفه نیست و می‌رود در عرفان نظری و ما باید آنجا این مطلب را بیابیم. البتّه تمام بحث خیر و شر، جزء مسائل اخلاقی و عرفان و خارج از بحث فلسفی است و مرحوم حاجی نباید که در اینجا آن را ذکر بکنند. لذا دلیل اول مرحوم حاجی به نظر یک دلیل ضعیفی می‌نماید که خلاصه نمی‌تواند عرض اندام بکند. این مطلب اول!

اتقان دلیل دوم مصنّف برای اصالةالوجود

دلیل دومی را که ایشان ارائه می‌دهند، بسیار دلیل محکم و متقنی است. البتّه باز این دلیل هم با توجه به بحثِ وجود ذهنی است که در آنجا باید بیاییم این مسئله را منقّح کنیم و این قضیّه با تنقیح مطلب در آنجا روشن می‌شود.

دلیل دوم ایشان این است که بین ماهیّت خارج و ماهیّتی که در ذهن ترسیم می‌شود همان‌طوری‌که عرض شد تفاوتی وجود ندارد و تفاوت در وجود است، حتّی خود قائلین به اصالةالماهیّة هم برای فرار از این مسئله قائل به اضافه و امثال‌ذلک شده‌اند.

ولکن در بحث اصالةالوجود محقق می‌شود که معلوم خارجی عینِ علم است، نه‌اینکه مانند علم است. و به عبارت دیگر معلوم بالذّات ما با معلوم بالعرض ما یکی است؛ معلوم بالذّات همان صورت ذهنی از اشیاء خارج است و معلوم بالعرض همان حقیقت خارجی است که در خارج می‌باشد؛ میز، پارچ، لیوان، فرش، دیوار و امثال‌ذلک. و معلوم بالذّات همان صورت ذهنی است.