بررسی دلیل چهارم و پنجم مصنف بر اصالةالوجود

این لیوان الآن حدّ دارد و حدّ آن همین مقداری است که من الآن با انگشتم به آن اشاره می‌کنم؛ تا اینجا مثلاً ثلث است و تا اینجا مثلاً نصف و... این حدّ می‌شود. حدّ که شد یعنی اجزاء متناهی با هم جمع شده‌اند و این را تشکیل داده‌اند ولی غیرمتناهی یعنی حدّ نداشتن، یعنی شما به هر اندازه اجزاء را تصوّر بکنید باز هم می‌توانید اجزاء دیگری را تصوّر بکنید. پس در این‌صورت اگر غیرمتناهی است حدّ داشتن دیگر معنا ندارد.

تلمیذ: آیا تقسیم به غیرمتناهی در خط اشکال ندارد؟

استاد: در خط هم اشکال ندارد، در هیچ‌چیز اشکال ندارد، منتها صحبت در فعلیّت خارجی است که ما نمی‌توانیم تقسیم بکنیم. چون اگر خدا یک میلیون سال هم به ما عمر بدهد، به اندازه آن یک میلیون سال باز متناهی است. صد میلیون سال هم عمر بدهد و ما هر ثانیه هم تقسیم بکنیم باز متناهی است. ذاتاً اقتضاء غیرتناهی را می‌کند نه وقوعاً یعنی نه وقوع خارجی.

این لیوان الآن یک واحد است؛ مادّۀ آن را آب کرده‌اند و در قالب ریخته‌اند و لیوان شده است. یک واحد سیّال کشش‌دار است مثل آب‌نبات‌کشی می‌ماند، مثل آدامس است که مثلاً لوله است بعد این را تا هر اندازه که کشش دارد بکشید، گاهی اوقات یک متر هم می‌شود دوباره اگر آن را رها کنید همین‌طور جمع می‌شود تا اینکه به اندازه یک نخود می‌شود. مادّه هم همین‌طور است.

آیا الآن این یک نخود تقسیم به بی‌نهایت شده است؟ تقسیم نشده است، این نخود گِرد و کُره است و با چشمم می‌بینم که تقسیم نشده است ولی در ذاتش داد می‌زند که می‌توانید من را به بی‌نهایت تقسیم بکنید، ولی الآن تقسیم نشده است. حالا این را یک قسمت می‌کنیم می‌شود دو نیم کره؛ هر کدام از این نیم کره‌ها در عالَم و ذات خودشان فریاد می‌زنند که اگر ما را باز تقسیم بکنید، تقسیم می‌شویم، ولی الآن در خارج بالفعل تقسیم نشده‌اند.