بررسی دلیل ششم مرحوم حاجی بر اصالةالوجود

این استدلال مرحوم حاجی بود بر اینکه توحید ذاتی به این وسیله از بین می‌رود و ما برای دفع این شبهه ناچار هستیم که بحث را روی اصالةالوجود قرار بدهیم. البتّه این مطلبی که مرحوم حاجی در اینجا ذکر فرموده‌اند محلّ نظر و تأمّل است که إن‌شاءالله بحثش برای فردا می‌ماند.

عدم سنخیّت بین علّت و معلول لازمۀ اصالة الماهیة

اما مطالب دیگری بر این قضیّه بار می‌شود که دیگر ما نیاز نداریم که توحید ذاتی را به این وسیله و از این راه اثبات بکنیم بلکه مسائل دیگری مطرح است که جهات دیگری پیش بیاید یکی از آن مسائل من‌باب‌مثال لازمه این مسئله این است که اگر دو ماهیّت باشند ـ از آنجایی که گفتیم که در خود ماهیّات، تخالف ذاتی شرط است و اقتضاء ماهیّت، اختلاف ذاتی است ـ بنابراین هیچ نوع سنخیّتی بین علّت و معلول وجود نخواهد داشت.

پس این ماهیات از کجا آمده‌اند؟! درحالی‌که فرض ما این است که از این ماهیّت، ماهیّت دیگری زائیده نمی‌شود و بین این ماهیّت و ماهیّت دیگر، اختلاف ذاتی وجود دارد. ماهیّت پروردگار، بسیط است و ماهیّت ما، مرکّب است؛ پس این ترکیب چگونه از بسیط به‌وجود آمده است درحالی‌که اختلاف بین دو ماهیّت، ذاتی است؟! این یک مطلب است و مطالب دیگر ان‌شاءالله برای فردا باشد.

اللَهمّ صلّ علی محمد و آل محم