دلیل اول و دوم اشتراک معنوی وجود

بسم الله الرحمن الرّحیم

تنقیح موضع بحث در اشتراک معنوی وجود

بحث راجع به وحدت مفهوم وجود و وحدت حقیقت وجود بود. عرض شد که بحث اشتراک وجود، یک بحث مفهومی صرف نیست بلکه حاکی از وحدتِ حقیقت وجود در خارج است.

فرق بین این بحث و بحث آینده این است که در این بحث صحبت از این است که آیا حقیقت وجود یک حقیقت واحد بالنّوع است؟ البتّه تعبیر به نوع، غلط است چون نوع در ماهیّات استعمال می‌شود اما ما از باب ناچاری می‌گوییم که آیا همان هویّت خارجی واحد است؟ سنخش واحد است یا اینکه سنخ وجود، سنخ واحدی نیست؟

اگر توانستیم این را قبول کنیم که حقیقت وجود، سنخ واحد است، بحث وحدت وجود را هم می‌توانیم بنا کنیم. ولی اگر نتوانستیم بپذیریم که سنخ حقیقت وجود، سنخ واحدی است بلکه گفتیم که دارای هویّت‌ها و تعیّن‌های مختلف است، بنابراین مفاهیمی که از این تعیّن‌ها در ذهن نقش پیدا می‌کند، آن مفاهیم هم مختلف می‌شوند. همچون اشتراک لفظی که آقایان در آن قائل هستند به اینکه مصادیق آنها دارای هویّت‌های مختلفی هستند و از هویّت مختلف و تعیّن‌های مختلف بالذّات، مفاهیم مختلفه‌ای در ذهن می‌آید و به همین جهت به آنها اشتراک لفظی گفته می‌شود.

اما در بحث اشتراک معنوی صحبت از این است که اگرچه هویّت‌ها در خارج مختلف هستند ولی اختلاف صنفی دارند نه اختلاف نوعی؛ مثل انسان و اسماء اجناس که دلالت آنها بر افراد متّفقة الحقائق و مختلفة العوارض است که در عروضِ عوارض، در کیفیّات و در خصوصیّات اختلاف دارند، این مشترک معنوی می‌شود. و وقتی ثابت کردیم که وجود مشترک معنوی است، از این نقطه‌نظر می‌توانیم بحث وحدت وجود را بر این پایه مطرح کنیم.

معنای وحدت حقیقت وجود

بحث بعدی «زیادة الوجود علی المهیّة» است و بحث «في وحدة حقیقة الوجود» را بعد از آن مطرح می‌کنند. در بحث وحدت وجود صحبت از این است که آیا در عالم کون، یک واحد سیّال تحقّق دارد یا اینکه وجود هم به تعدّد مصادیق، متعدّد می‌شود و هر تعیّنی یک حدّ وجودی سوای از آن حدّ دیگر ترسیم می‌کند و به اندازۀ هر موجودی یک وجود داریم، گرچه سنخیّت وجود در همۀ آنها واحد است؟