دلیل اول و دوم اشتراک معنوی وجود

چگونه ممکن است بین خیار و نارنگی یک وجه مشترکی را انتزاع کنید و بگویید که خیار مثل نارنگی است؟! بله، گاهی ممکن است که بگویید خیار مثل نارنگی است در اینکه هر دو شکم را پر می‌کنند؛ پس الآن در جسمیّت ما به‌الإشتراک دارند. گاهی می‌گویید که خیار مثل نارنگی است در اینکه هر دو خنک هستند؛ پس الآن در رطوبت ما به‌الإشتراک دارند. گاهی می‌گویید که این خیار مثل نارنگی است چون هر دو در این کاسه هستند؛ پس از جهت عروض «أیْن» مشترک هستند.

ولی یک‌وقت هیچ اشتراکی ندارند ولی می‌گوید که خیار مثل نارنگی است! می‌پرسیم که در چه چیزی مثل هم هستند؟ می‌گوید که نمی‌دانم. یعنی چه که نمی‌دانم؟! بالأخره در یک چیزی باید مثل این باشند تا اینکه بتوانیم این را بگوییم! یا در اینکه این جسم است و آن هم جسم است، این میوه است و آن هم میوه است، این نبات است و آن هم نبات است و....

لم یکن الوجودات حقایق متباینة اما امکان ندارد که یک ما به‌الإشتراک بین دو چیز پیدا کنید درحالتی‌که بدانید اصلاً مابه‌الاشتراکی بین آن دو وجود ندارد. نمی‌شود یک مفهوم واحد را از حقایق متبانیه ـ از جهت تباین ـ انتزاع کرد.

پس وجودات در این‌صورت دیگر حقایق متباین نیستند بل مراتب حقیقةٍ مقولةٍ بالتّشکیک. و الدّلیل علیه من وجوه؛¹ بلکه مراتب حقیقتی هستند که آن حقیقت، مقول به تشکیک است: زیاد و کم دارد، شدّت و ضعف دارد، اولویّت دارد، تقدّم و تأخّر و... دارد. ما همین‌طوری این حرف را نمی‌زنیم و دلیل می‌آوریم:

ادلّه اشتراک معنوی وجود در متن کتاب

الأوَّل: ما اُشیر إلیه بقولنا: دلیل اول: آن دلیلی است که اشاره کردیم به آن با این قول که (یُعْطَی اشْتِرَاکَهُ) أی اشتراک الوجود معنًی، اشتراک وجود را اعطاء می‌کند و به‌دست ما می‌دهد از نظر معنا (صُلُوحُ الْمَقْسَمِ)؛ بأن یُقسَّم الوجود صلاحیّت داشتن وجود برای مَقسم واقع شدن، اشتراک معنوی وجود را؛ إلی وجود الواجبِ و وجود الممکنِ، به اینکه وجود را به وجود واجب و وجود ممکن تقسیم می‌کنیم، و وجود الممکنِ إلی وجود الجوهر و وجود العرض، و هکذا و وجود ممکن را به وجود جوهر و وجود عرض تقسیم می‌کنیم و همین‌طور این تقسیم ادامه پیدا می‌کند. و المَقسَم لابدَّ و أن یکون مشترَکًا بین الأقسام؛ و مَقسم باید بین همۀ اقسام باشد.