بررسی دلیل پنجم بر زیادی وجود بر ماهیت

ولی بحثِ اول یک بحثِ عام است و خود عام هم همان‌طور که قبلاً عرض کردیم، یک معنای مبهمی است که مشمول همۀ افراد خواهد شد، منتها ظرف و وعاءِ خودش، وعاء ذهن است و وعاء خارج نیست.

تغایر مفهومی و خارجیِ وجود و ماهیت

حِصَص هم همین‌طور هستند؛ حصص عبارت است از مفاهیم مقیّدۀ از مفهوم مطلقِ وجود که آن را تخصیص می‌زنند. ولی باز این از مفهوم بودن درنمی‌آید، و باز با وجود دوتا است و فرق می‌کنند.

اینکه می‌گوییم: «وجودِ آتش»؛ آتش در اینجا ماهیّت می‌شود، وجود هم عبارت از همان مفهوم وجود است و این دوتا باز با هم متغایر هستند. اینکه می‌گوییم: «وجودِ آب»؛ آب در اینجا ماهیّت می‌شود و وجود هم یک مفهومی است که با آن آب فرق می‌کند.

همین‌طور که این مفاهیم (مفهوم وجود و مفهوم ماهیّت) با همدیگر تفاوت می‌کنند، خودِ فرد خارجی وجود هم با ماهیّت تفاوت پیدا می‌کند و به آن اضافه شده است. وقتی می‌گوییم که «وجود به ماهیّت اضافه شده است» به این معنی است که بالأخره آن فرد خارجی وجود یک حقیقتی از وجود است که آن حقیقت به ماهیّت ضمیمه شده است و وقتی که می‌گوییم «ضمیمه شده است» یعنی دو برداشتِ متفاوت از آنها در انسان گذاشته؛ لذا می‌گوییم که «زید هست» یا «زید نیست» یعنی گاهی اوقات آن هستی خارجی به زید می‌خورد و گاهی اوقات ـ در وقتی که هستی وجودی ندارد ـ آن هستی خارجی به زید نمی‌خورد. پس اینکه گاهی زید هست و گاهی نیست، به ما این مطلب را می‌رساند که زیدیّت با هستیِ خارجی دوتا هستند و با هم فرق می‌کنند. این هم یک مسئله‌ای که مرحوم حاجی ذکر می‌کنند.

معنای عامّ سِعیّ و عامّ منطقی

البتّه یک مطلبی که در اینجا فراموش کردم این است که یک اصطلاحِ عامّ منطقی داریم که همان معنای مفهوم مبهم است که آن را عرض کردیم؛ مفهومِ مبهم سِعیّ که تمام افراد را دربرمی‌گیرد. یعنی یک معنای کلّی و یک طبیعت کلّیه است که آن طبیعت کلّیه شامل افرادی می‌شود و در مقابل این عام، خاص است.