بررسی دلیل پنجم بر زیادی وجود بر ماهیت

التّفاوتُ بالاعتبار و تفاوت اعتباری است؛ فاذا کانت غیر متناهیةٍ پس اگر آن اجزاء غیر متناهی باشند ، یلزم التّسلسل لامحالة لا محالة تسلسل لازم می‌آید ، و لزوم التّسلسل فی موضع مَّا یکفی فی المحذوریَّة و فی تحقُّق الطبیعة. و لزومِ تسلسل در یک موضع ـ که مرکّبات خارجیّه باشد ـ در تحقّقِ طبیعت محذوریّت کفایت می‌کند؛

چون حالا بر فرض شما بگوئید که تسلسل در ماهیّات بسائط پیدا نشود ـ به خاطر اینکه آن جزء عین همان ماهیّت است ـ ولی شما نمی‌توانید این حرف را در مورد مرکّبات خارجیّه بزنید. لذا در اینجا هم مسئله همین‌طور است

(وَالْفَرْدُ) مِن الوجود (کَالْمُطْلَقِ مِنْهُ) و هو مفهومُ الوجود المطلق مطلقِ وجود (مطلق یعنی مفهومِ وجود مطلق)، (وَ الْحِصَصُ) و حصص، زائد بر ماهیّت هستند. و هی نفس المفهوم مضافًا إلی مهیّةٍ مهیّةٍ فردی از وجود مانند حِصَص، نفسِ مفهوم وجود است که شما آن را به هر ماهیّتی اضافه بکنید، بحیث یکون الإضافة داخلة و المضاف إلیه خارجًا، به نحوی که اضافه داخل باشد و مضافٌ‌إلیه خارج باشد.

اینکه می‌گوئیم: «وجودِ آتش»؛ به معنای این نیست که وجود خارجی آتش را در نظر بگیریم، بلکه یعنی صِرفِ وجود که غیر از آن آتشیّت است را در نظر بگیریم. به عبارت دیگر ما همان مفهوم مطلق را ضیق می‌کنیم. آن مفهوم، مطلق بود حالا این مفهوم، ضیق است؛ آن وجود به نحو کلّی بود ولی این وجود به نحوِ حصّه‌حصّه و جزئی است. ولی باز از مرحلۀ ذهنی بیرون نیامدیم و بحث ما باز بحث مفهوم است که غیر از فرد است. فردِ از وجود یعنی فرد خارجی وجود که بحثِ اعیان خارجی و حقایق خارجی است.

زیادت حصص وجود، بر ماهیّت

(زِیْدَ عَلَیْهَا) ای علی المهیّة (مُطْلَقًا) فرد از وجود زائد بر ماهیّت می‌شود مطلقاً؛ تعمیم فی الفرد این فرد عام باشد یا خاص باشد، (عَمًّا وَ خَصَّ)، ای عامًّا و خاصًّا بیانٌ للاطلاق. چه. عامّاً و خاصّاً اطلاق را بیان می‌کند.