تبیین نظر متکلّمین و مسلک ذوق ‌المتالّهین

حصّه عبارت از تضییق و تحدیدِ مفهوم ذهنی عامّ است. این را حصّه می‌گویند و در اینجا ما کاری به افرادِ در خارج نداریم.

بنابراین آقایان گفته‌اند که وجود یک مفهوم مطلق دارد که همان وجود است. یعنی همین‌که شما می‌خواهید وجود را مقیّد بکنید، یعنی اول، مطلقِ وجود در نظرِ شما آمده است. مثل‌اینکه شما می‌گویید: آبِ هندوانه، آبِ سیب، آبِ رودخانه، آبِ دریا؛ یعنی وقتی که می‌خواهید بگویید: آبِ دریا؛ اول یک معنای کلّی آب در نظرِ شما آمد، که آن معنای کلّی، یک مایع سیّال بودن است. و وقتی که این معنا در نظرِ شما آمد، آن‌وقت شما همان را مقیّد به سیب، هندوانه، رودخانه و دریا کردید.

بنابراین شما الآن آن آب را قید زدید! حالا وقتی که آب را قید زدید، آیا فرد خارجی در نظرِ شما آمده است یا باز کلّی است؟ باز کلّی است؛ چون آبِ این سیب در خارج، جزئی می‌شود، ولی وقتی که می‌گویید: آب ِسیب؛ این حصّه‌ای از آن مفهومِ مطلقی می‌شود که اول در ذهنتان آورده‌اید.

دو برداشت متکلّمین از وجود

پس آقایان متکلّمین می‌گویند که ما دو برداشت از وجود داریم؛ برداشت اول یک برداشت کلّی و سِعیّ است، و برداشت دوم یک برداشت تحدیدی و مقیّد است. برداشت تحدیدی، حِصَص می‌شود. حِصَص یعنی ما همان مفهوم عموم و سِعی را به ماهیّات کلّیه نسبت می‌دهیم؛ ماهیّتِ انسان، ماهیّتِ حیوان، ماهیّتِ شجر، ماهیّتِ بقر و امثال‌ذلک.

پس اینکه می‌گوییم: بقر هست؛ یعنی یک معنای اعتباری از وجود آمده است و به بقر بودن مقیّد شده است. اما آیا خود این وجود، بقر است؟ آیا داخل در این بقر است؟ آیا جزئی از این بقر است؟ آیا فصل یا جنس این بقر را تشکیل می‌دهد؟ آیا اضافۀ به این بقر شده است؟ آیا حقیقتِ این بقر است؟ ابداً! نه، هیچ‌کدام از اینها نیست. بلکه وجود عبارت است از یک مفهومِ ذهنی محدود که حدّش به‌واسطۀ اضافه‌ای است که به پسوندی که بعد از آن می‌آید، خورده است؛ وجودِ بقر، وجودِ غنم، وجودِ ابل، وجودِ شجر، وجودِ مَدَر.