وحدت شخصیّه و نوعیّۀ وجود

بسم الله الرحمن الرّحیم

تبیین الشّیءُ ما لم یَتشخّص لم یُوجَد

حکماء یک مطلب حقیقی را مطرح می‌کنند و آن این است که الشّیءُ ما لم یَتشخّص لم یُوجَد؛¹ هر چیزی که مبهم است و از نقطه‌نظر ذات در ابهام است، معلوم می‌شود که وجود خارجی ندارد و فقط مفهوم در ذهن است. و به عبارت دیگر مبهم مساوی است با عدم، و تشخّص مساوی است با وجود.

قبلاً راجع به این مسئله صحبت کردیم که به‌طورکلّی هر کلّی طبیعی، هر اسم جنس و هر عامّ مجموعی که دلالت بر یک مجموعی می‌کند، یک مفهوم ذهنی و یک ماهیّت مبهم است و تشخّصی ندارد. و اگر بخواهد تشخّص پیدا بکند، از اسم جنس بودن و کلّی طبیعی بودن در می‌آید و فرد خارجی در اینجا محقق می‌شود.

من‌باب‌مثال اگر شما عالِم را در نظرِ بگیرید، این عالِم یک اسم و وصفی است که دلالت می‌کند بر ذاتی که خصوصیّتی دارد و جامع یک کیفیتی است، که به آن، علم می‌گوییم. تازه در خود آن علم هم صحبت است.

آن ذاتی که دارای این خصوصیّت است، خودش ابهام ذاتی دارد و تشخّص ندارد. و اگر بخواهد تشخّص پیدا بکند، یک نحوۀ از عالِم در اینجا تحقّق پیدا می‌کند. بنابراین اگر ما بخواهیم بگوییم که عالِم ظهور پیدا می‌کند، ظهور عالِم به وجودات متشخّصه است، که هر وجود متشخّصه‌ای برای خودش یک وحدتی دارد. از اینجا می‌رسیم به اینکه تشخّص مساوی با وجود است، و وجود مساوق با وحدت است؛ پس تشخّص مساوق با وحدت است.

لذا ما به کلّی طبیعی نمی‌توانیم واحد بگوییم؛ چون واحد به آن چیزی می‌گویند که تشخّص خارجی دارد. و ما اگر بخواهیم به کلّی طبیعی واحد بگوییم، به مناسبات و لحاظ بعیده است، و از این نقطه‌نظر است که آن ماهیّت مبهمه هم از نقطه‌نظر ادراک و تصوّر ذهنی، چون شئونات و عوارض و لوازمات و به‌طورکلّی ذاتیّاتی دارد، به‌طور اجمال ما آن ذاتیّات را در یک مجموعه‌ای گرد آورده‌ایم و اسم واحد برای آن گذاشته‌ایم. اما واحد در واقع به آن ذات و حقیقتی گفته می‌شود که تشخّص پیدا کرده است؛ یعنی وجود پیدا کرده است.