وحدت شخصیّه و نوعیّۀ وجود

بناءًعلی‌هذا در اینجا می‌خواهیم ببینیم که این وجودات و موجودات و تکثّراتی که در عالَم به‌طور لا یتناهیٰ و بی‌نهایت تحقّق دارند، به چه کیفیتی هستند؟ و ما چه صفتی را می‌توانیم بر آنها حمل بکنیم؟

کیفیت اطلاق صفت وحدت بر موجودات

به تحقیق مسئله این است که تمام موجودات تشخّص پیدا کرده‌اند، و تشخّص به این معنا است که اطلاقِ اسم واحد و صفت وحدت بر آنها به نحوِ حقیقت است نه مجاز؛ یعنی واقعاً بر یک وجودی که مظهریّت برای وجود مطلق واقع شده است، صفتِ وحدت اطلاق می‌شود. حالا می‌خواهیم ببینیم که اطلاق صفت وحدت به چه نحوه است؟ و فرق بین واحد و احد در اینجا به چه قِسم است؟

طبق ادلّه‌ای که در فلسفه اثبات شده است، دو موجود من جمیع الجهات یک‌شکل و یکسان نیستند؛ دو بشر از نظر شکل و قیافه یکسان نیستند، دو خصوصیّت و تعیّن از همۀ جهات با همدیگر یکسان نیستند، حتّی دو سلول از بدن هم یک‌جور نیستند و با همدیگر فرق دارند. این یک بحث خیلی مفصّل علمی و فلسفی دارد که ما بخشی از آن را گفتیم و فقط به نحو گذرا به آن اشاره کردیم. و نشانه و [دلیل این بحث] هم روشن است.

مَظهَریت تمام موجودات برای وجود پروردگار

ولی صحبت در این است که اگر ما بخواهیم بحث را از یک نقطه‌نظر دیگری ببینیم، می‌بینیم موجوداتی که در این عالم هستند، همه مظهَرِ آن وجود مطلق هستند. و جلسۀ گذشته عرض شد که این موجودات به ارادۀ خداوند از جایی نشئت نگرفته‌اند و مخلوق و مصنوع نشده‌اند؛ یعنی این‌طور نیست که ما غیر از وجود پروردگار، عالَم و مایه‌ای داشته باشیم، و سرمایه‌ای وجود داشته باشد تا موجودات از آن عالَم نشئت گرفته باشند، منتها به ارادۀ پروردگار!

مانند ارادۀ بنّا که آجری را از جایی برمی‌دارد و در جای دیگری می‌گذارد. مطلب به‌طور مسلّم این‌گونه نیست و إلاّ توالی فاسده‌ای دارد. پس تمام این موجودات نشئت گرفتۀ از وجودِ خود باری هستند. معنا تا اینجا خیلی روشن است؛ یعنی ما یک‌طوری جلو می‌آییم که قضیّه را خیلی پیش پا افتاده و ساده بکنیم.