اثبات وجود ذهنی و ردّ قول قائلین به اضافه و شبح

چه‌موقع ما توانسته‌ایم واقعاً خصوصیّات این شیر و آنچه که در افکار و نفس این شیر دارد می‌گذرد ـ که آنها فصلیّت این شیر را نشان می‌دهند ـ را به‌دست آورده باشیم؟ اصلاً امکانش نیست! پس اینکه آقایان می‌گویند که صورِ اشیاء بماهیّتها در ذهن می‌آید چه معنایی دارد؟ آیا این صحیح است؟

و اشکال دیگری که به این مسئله وارد می‌شود این است که شما اشیاء را قبل از اینکه به کُنه آنها رسیده باشید ادراک می‌کنید! من‌باب‌مثال الآن من این لیوانی که در مقابل خودم هست را می‌بینم ـ لابد دیده‌اید که بسیاری از موادّ پلاستیکی و ظرف‌های کائوچویی که درست کرده‌اند به اندازه‌ای شفاف هستند که انسان آنها را با بلور اشتباه می‌کند ـ حالا اگر من به این لیوان دست نزده باشم، وقتی به آن نگاه می‌کنم خیال می‌کنم که این، بلور است یعنی این صورت بلوریّت شیء در ذهن من نقش می‌بندد، درحالتی‌که در واقع این کائوچو است.

پس اگر قرار باشد آن چیزی که در ذهن من است عینِ همان ماهیّت خارجی باشد که در ذهن من می‌آید؛ چطور شد آن چیزی که در ذهن است با آن چیزی که در خارج است دوتا درآمد؟!

و مگر برای رسیدن به یک واقعیّت نباید صورِ متعدّده‌ای در ذهن من بیاید تا اینکه من را به آن واقعیّت برساند؟ حالا قبل از اینکه ذهنِ من به آن واقعیّت برسد، آیا آن صُوَری که در ذهن من آمده‌اند منطبق بر خارج هستند یا منطبق نیستند؟ معلوم است که منطبق نیستند، بلکه آن صور کم‌کم می‌آیند و در یک جا جمع می‌شوند و بعد من نتیجه می‌گیرم که آن چیزی که در خارج هست این است.

تلمیذ: آیا غیر ذاتیّاتی که در ذهن می‌آیند هم این‌گونه هستند؟

استاد: بله، ذاتیّات، عوارض و خصوصیّات همه می‌آیند و در اینجا فرقی نمی‌کنند. وانگهی بحث ما فقط راجع به عالِمِ به ماهیّات که نیست، بلکه بحثِ ما بحث کلّی است؛ من‌باب‌مثال آن بچۀ یک‌ساله یا دو ساله‌ای که نگاه می‌کند به فرش و یک صورتی از فرش در ذهنش می‌آید، چه چیزی در ذهنش می‌آید؟ آیا آن بچۀ دو ساله پشم یا آکریلیک می‌شناسد؟ آیا بچه موادّ شیمیایی بافتنی می‌شناسد؟ بچه غیر از قرمزی، سیاهی و اینکه به فرش دست می‌زند چه چیزی در ذهنش می‌آید؟