جلسه ۵۳

بعضی هم تا ذکرشان را می‌گویند خوابشان می‌برد تا اینکه همه چیز تمام بشود! البتّه می‌گویند که آن هم باز مفید است. به‌هرصورت این الآن دارد با اختیار خودش همین‌طور صورت‌ها را ایجاد می‌کند، حالا اینکه آیا خود نفس به‌تنهایی این کار را می‌کند یا از جای دیگر دست‌کاری می‌شود، یک حرف دیگر است که ما الآن به آن کاری نداریم بلکه فعلاً به نفس کار داریم که این نفس الآن دارد در خودش همین‌طور صورت ایجاد می‌کند، خودش را دارد وفق می‌دهد و در خودش دگرگونی ایجاد می‌کند؛ لذا شما بعد از اینکه دو سال از سلوکتان می‌گذرد به‌به! ماشاءلله! می‌بینید که علم غیب پیدا کردید، طیّ الأرض و السّماء پیدا کردید، اطلاع بر نفوس پیدا کردید، اینها به‌خاطر این است که نفستان همین‌طور آمد با حقیقت آن اسماء متبرّکه خودش را مجرّد کرد و در خودش دگرگونی ایجاد کرد. این یک نحوه است، و یکی هم این است که نشسته‌اید، یک‌دفعه می‌بینید بدون اختیار یک چیزی برای شما افاضه شد! این هم تغییر ایجاد می‌کند.

پس مسئله در هر دو صورت مسئلۀ دگرگونی است که به‌واسطۀ آن، نفس هیولانی ما همین‌طور صُوَر را به خود می‌گیرد و خودش را با آن صُوَر یکی می‌کند. حالا اینکه اگر مسئله به‌این‌صورت نباشد دیگر نفس، دگرگونی ایجاد نمی‌کند برای مبحثِ بعد است که ان‌شاءلله آن را بعداً مطرح می‌کنیم که اگر قرار باشد این صورت، عَرَض باشد دیگر هیچ دگرگونی نباید پیدا بشود.

متن مرحوم حاجی در مسلک تضایف ملاّصدرا و اشکال بر آن

و أمّا مَسلکُ التّضایفِ الّذی سَلَکَهُ صدرُالمتألّهین فی المشاعِرِ و غیرِهِ لإثباتِ هذا المطلب فَغَیرُ تامٍّ لما ذَکَرنا فی تَعالیقِ الأسفار. و ممّا یُؤیِّدُ ذلک المطلبَ هو أنّ الموجودَ فی الخارجِ و الموجودَ فی الذّهنِ تُوأمان یَرتَضعانِ بِلَبنٍ واحد.

فکما أنّ معنی الموجودِ فی العینِ لیس أنّ العینَ شی‌ءٌ و زیدَ الموجودِ فیه شی‌ءٌ آخر کالظرفِ و المظروف بل معناه أنّ وجودَهُ نفسُ العینیّةِ و أنّه مرتبةٌ مِن مراتبِ العین فکذلک لیس معنی الموجودِ فی الذّهنِ أنّ الذّهنَ أی النفسَ الناطقةَ شی‌ءٌ و ذلک الموجودَ فیها شی‌ءٌ آخر بل المرادُ أنّه مرتبةٌ مِن مراتبِ النّفس؛¹