جلسه ۵۴

پس این جهت را کنار می‌گذاریم و سراغ آلیّت می‌آییم؛ حالا اگر انسان بخواهد به آن آینه نگاه بکند و دیگری را در آن ببیند نه‌اینکه خودش را ببیند آیا باز اشکال دارد؟ نه، این هم اشکال ندارد. مثلاً آینه‌ای در آنجا هست و انسان می‌خواهد با توجه به آن آینه ببیند که چه کسی داخل می‌شود و چه کسی بیرون می‌رود یا مثل‌اینکه انسان برای رانندگی در موقع حج می‌خواهد در آینه نگاه بکند، آن هم اشکال ندارد؛ چون هر چند در اینجا لحاظ آلیّت شده است ولکن این لحاظ آلیّت باز مُخلِّ به حکم شارع نیست.

حالا اگر یک کسی بخواهد هم لحاظ آلیّت بکند و هم لحاظ استقلالیّت؛ یعنی بخواهد به هر دو لحاظ نگاه بکند البتّه این کار برای افراد عادی در آنِ واحد، مشکل است، نمی‌توانیم بگوییم که محال است بلکه باید بگوییم مشکل است. مثلاً شخصی می‌خواهد برود آینه بخرد هم نگاه به داخل آینه می‌کند البتّه نه‌اینکه خودش را ببیند بلکه مثلاً می‌خواهد کتاب‌های پشت سرش را ببیند، و هم اینکه می‌خواهد جنس خود آینه را ببیند که آیا من‌باب‌مثال موج دارد یا نه، مثل‌اینکه شخصی در آینه نگاه می‌کند و می‌خواهد ببیند که شخص پشت سرش کتاب‌های دیگری را هم از او پنهان کرده است یا نه! یا با آینه به پشت سرش نگاه می‌کند تا ببیند که پشت سرش کسی ایستاده است یا نه و امثال‌ذلک. که در این موارد هم اشکال ندارد.

یک وقت با روحانی کاروان در حج صحبت می‌کردیم و ایشان اصلاً این مطالب را نمی‌دانست و می‌گفت: «در آینه نگاه نکنید!» گفتم: «از نگاه نکردن در آینه، جهت آلیّت مورد نظر است نه جهت استقلالیّت»، می‌گفت: «به‌هرحال دلیل داریم که نگاه نکنید.»

منظور شارع از حرمت نگاه کردن در آینه در حج

تلمیذ: از کجای روایت معلوم می‌شود که منظور جهت آلیّت است نه استقلالیّت؟

استاد: مشخّص است دیگر، وقتی که می‌گوید داخل آینه نگاه نکنید؛ منظور از در آینه نگاه کردن این است که انسان در آینه نگاه می‌کند تا خودش را درست بکند، یعنی آن چیزی که مشخّص است این است که مسئله فرقی نمی‌کند، اگر شما در آب هم نگاه بکنید تا خودتان را ببینید اشکال دارد! منظور این است که شارع در اینجا می‌خواهد آثار و لوازم انانیّت را مدّ نظر قرار بدهد، لذا می‌گوید که زینت نباید ببندند و امثال این‌کارها را نباید بکنند.