جلسه ۶۱

یا مثل امکان، ضرورت و همین تساوی که من در اینجا گفتم، اینها چیزهایی هستند که ما از این زید انتزاع می‌کنیم و بیرون می‌کشیم. و این انتزاع دروغ نیست بلکه یک امر واقعی است، امری است که به‌واسطۀ خلاقیّت ذهن به‌وجود می‌آید. این انتزاع، وجود دارد و تمام ارتباطات بر اساس همین انتزاعیّات انجام می‌شوند. این انتزاعیّات ما یک مابه‌الانتزاع خارجی دارند، یعنی ما از یک امر خارجی یک امری را انتزاع می‌کنیم، پس این ساختۀ ذهن است و باید هم این‌طور باشد و درست است.

فرض کنید که شما زید را می‌بینید، آیا این زید واجب‌الوجود است یا ممکن‌الوجود؟ یعنی شما وقتی که زید را می‌بینید که این زید در این برهۀ از زمان به‌وجود آمده است؛ مثلاً در سال و روز فلان به‌وجود آمده است، ذهن شما شروع به کار کردن می‌کند، مثل ماشینی که شما در آن، روغن، آب و بنزین می‌ریزید و هوا را تنظیم می‌کنید و استارت می‌زنید. حالا آن ماشین با توجه به آب، روغن، بنزین و هوایی که دارد شروع به کار کردن می‌کند. یعنی شما مواد را به این ماشین می‌دهید و آن ماشین شروع به استفاده کردن از این مواد و حرکت کردن می‌کند. ذهن هم همین‌طور است، یعنی ذهن وقتی که به اشیاء خارجی نگاه می‌کند، آنها را در خودش می‌آورد و شروع به کار کردن و عمل روی این اشیاء و این صور می‌کند. مثلاً نگاه می‌کند و می‌گوید که این زید الآن درست شد، این هیکل و بچۀ دو سه کیلویی که الآن به دنیا آمد. این را داریم می‌بینیم و اینکه در این ساعت به دنیا آمد را هم داریم می‌بینیم که قبلاً نبود چون ما دیروز و امروز را دیدیم، و دیدیم که این بچه در این ساعت به دنیا آمد. ذهن می‌گوید پس این یک وجودی بود که وجودش قبلاً تحقّق نداشت، حالاکه قبلاً تحقّق نداشت پس این، ممکن‌الوجود و حادث می‌شود. و وقتی که حادث شد، عقل امکان را از حدوث انتزاع می‌کند.