جلسه ۷۱

به‌هرصورت این بحث فقط یک بحث مادّی نیست یعنی متعلّق این بحث فقط مادیّات نیستند، بلکه مجرّدات را هم شامل می‌شود. مثلاً اگر یک صورت مجرّد در عالم اعیان تحقّق پیدا بکند و معدوم بشود، امکان ندارد که این صورت مجرّد اگر دوباره بخواهد تحقّق پیدا بکند مثل اوّلش باشد. یا اگر من‌باب‌مثال یک عقل مجرّد، یا یک مَلَک یا یک صورت عقلانی را خداوند افاضه، خلق و ایجاد بکند، اگر آن صورت انمحاء و فناء پیدا بکند و به‌طورکلّی نیست بشود، و بعد بخواهد دوباره تحقّق پیدا بکند باید صورت دیگری باشد، و دیگر نمی‌تواند که عین همان صورت اول یعنی به جمیع خصوصیّات و شرائط صورت اول باشد، به ادلّه‌ای که ان‌شاءالله بحث از آنها می‌آید.

امروز فقط آن چیزی که من عرض کردم، این بود که روشن بشود بحث امتناعِ اعادۀ معدوم ممکن است به چه جهاتی سرایت پیدا بکند و اینکه محطّ بحث در کجا است، که گفتیم هم در مجرّدات است و هم در مادیّات، گرچه افرادی که در اینجا صحبت کرده‌اند و حاشیه و تقریر و تفصیل داده‌اند، فقط بحث مادیّات را مطرح کرده‌اند.

متن مرحوم حاجی در عدم تمایز و علیّت بین اعدام

غُرَرٌ فی عَدَمِ التَّمایُزِ وَ العِلّیّةِ فی الأعدامِ‌

لا مَیزَ فی الأعدامِ مِن حَیثُ العَدَمِ وَ هو أی المَیزُ لها أی لِلأعدامِ إذًا بِوَهمٍ أی فی وَهمٍ تُرتَسَمُ تِلکَ الأعدامُ.

وَ ارتِسامُها فی الوَهمِ بِاعتبارِ الإضافةِ إلی المَلَکاتِ فَیَتَصَوَّرُ مَلَکاتٌ مُتَمایِزَةٌ وَ وُجوداتٌ مُتَخالِفَةٌ وَ تَضیفُ إلیها مَفهومَ العَدَمِ فَیَحصُلُ عِندَهُ أعدامٌ مُتَمایِزَةٌ فی الأحکامِ.

وَ أمّا مَعَ قَطعِ النَّظَرِ عن ذلک فلا یَتَمَیَّزُ عَدَمٌ عن عَدَمٍ وَ إلّا لَکانَ فی کُلِّ شَی‌ءٍ أعدامٌ غیرُ مُتَناهِیَةٍ؛¹

«در بیان عدم تمایز و علیّت در اعدام:

مَیزی در اعدام از این جهت که عدم هستند، نیست. و مَیز برای اعدام در وَهم ارتسام پیدا می‌کند (ولی عقل در اینجا مَیزی را نمی‌فهمد بلکه وهم است که این‌طور است و امان از این وهم!) و ارتسام این اعدام در وهم به‌اعتبار اضافۀ به مَلَکات است (یعنی به‌اعتبار اضافۀ به مصادیق موجود خارجی است یعنی آن مَلَکاتی که متعلّق این اعدام هستند.)