جلسه ۷۲

یعنی در هر آنی پروردگار دارد خلق می‌کند، در هر آنی دارد جبرئیل درست می‌شود، میکائیل درست می‌شود، اسرافیل درست می‌شود، ملائکۀ دیگر درست می‌شوند، عالَم اسماء و صفات درست می‌شود، عالَم ربوبی درست می‌شود، عالَم مثال درست می‌شود، عالَم مادّه درست می‌شود. یعنی در هر آنی جبرئیل و میکائیل درست می‌شوند، نه‌اینکه جبرئیل یک امری بود که تمام شد و رفت یعنی خدا آن را درست کرد و بعد هم آن را کنار انداخت و گفت که دیگر تا آخر بمان. نه! هر آنی از آنات یک خلق است. حالا ما زمان می‌گوییم ولی در آنجا عالَم لازمان است، از باب ضیق خناق و تمثیل می‌گوییم آنی از آنات. ولی آنجا در هر آنِ ربوبی و هر وعاءِ ربوبی که شما فرض بکنید عالَم خلق است، یعنی همین‌طور دارد خلق می‌شود و همین‌طور کیفیت‌ها دارند پیدا می‌شوند.

معلولِ واحد داشتن علّتِ واحد

پس هیچ‌گاه دستگاه خدا تعطیل نمانده است و هیچ‌گاه تعطیل نخواهد ماند، این تازه مربوط به زمانیّات است، مربوط به لازمان دیگر بماند. پس این خلایق و ملائکه‌ای که خدا درست کرده است، تمام اینها همین‌طور در بینهایت در حال خَلع و لَبس جدید هستند.¹ این می‌شود: «لا تکرارَ فی التجلّی» و «لا یَصدُرُ عن الواحِدِ إلّا الواحِدُ»، یعنی یک واحد در عین اینکه واحد است دو معلول مثل هم از خودش به‌وجود نمی‌آورد، چون این منافات با جنبۀ وحدانیّت در معلول دارد؛ من که علّت هستم نمی‌توانم دو معلول هم‌زمان داشته باشم.

من‌باب‌مثال این کبریتی که الآن در دست من روشن است نمی‌تواند یک گرمای دیگری غیر از این گرمایی که وابسته به خود این آتش است را به‌وجود بیاورد، گرمای دیگر کبریت دیگر می‌خواهد. یا من در آنِ واحد که دستم را به این صورت حرکت می‌دهم نمی‌توانم آن را به‌صورت دیگری هم حرکت بدهم، اگر در این «آن»، دستم را به این صورت حرکت دادم، اگر دوباره بخواهم آن را حرکت بدهم زمان دیگری را می‌خواهد. پس در یک «آن»، در یک شرایط و در یک موقع امکان ندارد که دو مرتبه دستم را به دو صورت مختلف حرکت بدهم. در هر عالَمی غیر از عالَم مادّه هم همین‌طور است یعنی علّت غیر از یک معلول ندارد. در اینجا بحث را در زمانیّات آوردن غلط است چون اصلاً بحث مربوط به زمانیّات نیست، بله در زمانیّات زمان می‌خواهد ولی مسئله در غیر زمانیّات هم همین‌طور است، پس علّت در آن حالی که دارد جبرائیل را درست می‌کند، در آن حال نمی‌تواند دو جبرائیل درست بکند.