جلسه ۷۲

اشکالِ اطلاق کردن موجود به پروردگار و موجودات

در مجلسی بودیم یکی از همین آقایان که از مشهد بود می‌گفت که وقتی خداوند ما را خلق فرمود دیگر خالق نیستیم بلکه ما مخلوق هستیم و جدا شدیم، مگر می‌شود به خدا گفت موجود و به این کبریت هم گفت موجود؟! نمی‌شود آقا!

گفتم: پس به این می‌گوییم معدوم؟! چون به این، موجود که نگوییم، و واسطۀ بین وجود و عدم هم که نیست، پس به این بگوییم معدوم! یعنی چون شما این‌قدر عارف شده‌اید که غیر از نور توحید هیچ چیز دیگری نمی‌بینید و ما هم شما را خیلی بالا قبول داریم به این می‌گوییم معدوم! از باب اینکه آن شخص می‌گفت که یک وقتی من عارف شده بودم، یک‌دفعه می‌خندیدم بعد یک‌دفعه گریه می‌کردم، اینها هم از این باب عارف شده‌اند. پس این نظر یک نظر عامیانه و بدوی است که این افراد اهل ظاهر قائل به همین هستند، و وقتی که نگاه بکنید می‌بینید سرتاپای اینها را شرک، ثنویّت و وثنیّت گرفته است درحالی‌که خودشان را مدافع حریم اسلام و مقام ولایت و تشیّع می‌دانند، درحالتی‌که بین اینها و نصاری و گبرها هیچ‌گونه فرقی نیست. فقط یک اسم اسلامی را دارند و قائل به توحید لا اله الاّ اللهی هستند، اما در ذات خودشان سراپا مملوّ از شرک و وثنیّت و تثلیث و تربیع و تخمیس و دیگر هرچه می‌خواهید بروید بالا، تسدیس و امثال‌ذلک هستند.

ولی نکته در اینجا است که وجود پروردگار، وجود مرکّب نیست تا اینکه یک تکّه از آن وجود جدا بشود، وقتی یک شیء مثلاً یک تکّۀ کاغذ، مرکّب و مادّی باشد شما می‌توانید آن را به چند تکّه تقسیم بکنید، اما وجود پروردگار وجود مجرّد است و در مجرّدات ترکیب نیست، در آن وجودِ بحت و بسیط که عقلاً و برهاناً عدمِ ترکیب و بساطت برای او ثابت می‌شود دیگر ترکیب معنا ندارد. پس ما باید حدوث را در وجودِ ممکنات به چه نحوی تفسیر بکنیم؟ باید بگوییم که تطوّر در ذات است، تطوّر یعنی تغیّر در ذات؛ این تغیّر در ذات عبارت است از نزول وجودِ بحت و بسیط به یک وجودی که آن وجود با حقیقت بساطت ذات و حاقّ خود وجودِ بحت امتیاز دارد یعنی قید دارد، این می‌شود ممکن و حادث. روی‌این‌حساب تمام خلائق؛ اعمّ از مجرّدات و مادیّات، اعمّ از عوالِم عِلوی و سِفلی، تطوّرات وجود هستند. تطوّرات یعنی تغیّرات و تکیّفات البتّه اگر ما کیف را به یک معنای وسیعی بگیریم نه به معنای عَرَض. پس همۀ اینها تغیّرات و تطوّرات و وجود نازلۀ وجودِ بحت و بسیط هستند.