جلسه ۷۸

بعضی‌ها آمدند این‌طور قضیّه را حل کردند که ملاک در قضایای ذهنیه خود وجود ذهن است؛ یعنی ذهن یکی از عالم اعیان است، اعیان، عالم اعیان عوالم متعددی هستند؛ یک عالم اعیان مجردات داریم یک عالم اعیان برزخ داریم یک عالم اعیان ماده داریم اینها همه عین هستند، یک عالم اعیان هم عالم اعیان ذهن داریم، ذهن خودش یکی از واقعیات در عالم وجود است ما که نمی‌توانیم انکارش کنیم.

آنچه که در ذهن تحقق پیدا می‌کند این می‌شود در عالم اعیان، عالم اعیان خارج چه هستند؟ همین عالم ماده و زمان و مکان هستند. دیگر هر چیزی که در عالم خارج وجود پیدا بکند یکی از عالم اعیان خارج را تشکیل می‌دهد؛ سنگ، زمین، آسمان، دریا، شجر، سمک و تمام اینها جزئیات عالم اعیان خارجی هستند، موجوداتی که در ذهن ما هم نقش می‌بندند اینها یکی از عالم اعیان ذهن هستند بنابراین آنچه که در ذهن ما نقش می‌بندد آن موجودی است که وجود خارجی پیدا کرده است البتّه نه وجود خارجی که شما در دستتان بگیرید بلکه وجود خارجی که در عالم خارج که همان عالم ذهن است این یک وجودی پیدا کرده است. حالا من‌باب‌مثال ما آمدیم در ذهن خودمان نوع را تصور کردیم، جنس و فصل را تصور کردیم بعد این وجود انسان را که در ذهن آوردیم این یک وجود یک وجودِ اعیانی است، وجود نوع و جنس و فصل را هم که در ذهن تصور کردیم این‌هم وجود اعیانی می‌شود بعد یک قضیّه درست می‌کنیم و می‌گوییم: الإنسان نوعٌ مجموعٌ مِن الفصلِ و الجنس، این یک قضیّه است یا نه؟ شما می‌گویید: آقا این قضیّه دروغ است من می‌گویم که نه آقا این قضیّه راست است، می‌گویید: آقا از کجا این قضیّه راست است؟ می‌گویم: به‌خاطر این است که این قضیۀ من قبلاً یک وجود ذهنی داشته است مثلاً چون وجود ذهنی داشته است الآن با آن وجود ذهنی من منطبق است.