جلسه ۷۸

بیان دو معنا برای عالم امر

مرحوم حاجی بعد در اینجا می‌آید یک مطلبی را راجع به نفس‌الأمر بیان می‌کند که البتّه یک مطلبی است که... خب درهرصورت دیگر بیان کردند. می‌فرمایند: بعضی‌ها نفس‌الأمر را از عالم امر گرفتند؛ نفس‌الأمر یعنی عالم امر، البتّه دو معنا اینجا ذکر می‌کنند که هر دو معنا به‌هم نزدیک هستند؛ عالم امر یعنی عالمِ اراده و مشیت ﴿إِنَّمَآ أَمۡرُهُۥٓ إِذَآ أَرَادَ شَيۡ‍ًٔا أَن يَقُولَ لَهُۥ كُن فَيَكُونُ﴾،¹ امر پروردگار این است ﴿إِنَّمَآ أَمۡرُهُۥٓ﴾ این است که ﴿إِذَآ أَرَادَ شَيۡ‍ًٔا أَن يَقُولَ لَهُۥ كُن فَيَكُونُ﴾ یعنی مشیت خدا امر خدا است نه‌اینکه خدا امر کند که بشود. همان مشیت خدا عبارت از شدنش است و در اینجا مرحوم حاجی فرموده‌اند حتی آن ﴿كُن﴾ هم زیادی است. إنما أمرهُ إذا أرادَ شیئًا یکون [کافی است] و ﴿أَن يَقُولَ لَهُۥ كُن﴾ اضافه است. البتّه زیادی نیست چون می‌خواهد مشیت را تفسیر بکند نه‌اینکه اول مثل ما یک خواستی در او پیدا بشود و بعد روی خواستش تأکید بشود، مؤکد بشود بعد به مرحلۀ انجاز برسد تنجیز برسد فعل و اینها و بعدش هم یک امری بکند که بشو و آن‌هم پیدا می‌شود.

فرق مشیّت خدا با مشیّت ما

این‌طور نیست؛ خدا این‌طور نیست که بگوید: باید فلانی باشد، بشود، فلانی برود، برود، تخلف بر نمی‌دارد مشیت خدا با مشیت‌های ما فرق می‌کند؛ ما هم نشسته‌ایم می‌گوییم که فلانی باید برود، حالا نمی‌رود، خب این دیگر دست ما نیست. متأسفانه بله گاهی وقت‌ها این‌طور می‌شود.

یا فلانی باید سیلی بخورد و حالا نمی‌خورد! دیگر متأسفانه بعضی از مشیت‌ها در خارج تحقق پیدا نمی‌کنند! حالا به هر صورت، این‌هم یکی از مسائل است. کم‌لطفی از ناحیۀ پروردگار است! چون وقتی بندۀ صالحی در مقام آمریت به خدا امر کند، خدا خیلی کم‌لطفی کرده که این را انجام نداده است! بله به‌هرصورت حالا دیگر چه عرض کنم! این‌قدر که به عقل ما می‌رسد این است که بعضی‌ها از خدا هم بالا می‌زنند! خود خدا می‌گوید: بابا این می‌خواهد بندۀ من بماند با او کار دارم خلاصه «الظالمُ سَیفی؛ أنتَقمُ به و أنتَقمُ منه»² ما می‌گوییم: نه، ما باید بر ارادۀ تو غالب بیاییم ما باید بر ارادۀ تو غلبه پیدا کنیم. خلاصه خدا می‌گوید: من دنیا را دست تو نمی‌دهم والاّ یک روزه همه را [ازبین می‌بری]. به‌هرصورت این عالم، عالم امر است.