جلسه ۸۴

أعوذ بالله من الشیطان الرجیم

بسم الله الرحمن الرّحیم

الفریدةُ الثانیةُ فی الوجوبِ و الإمکانِ غررٌ فی الموادِ الثَّلاث‌. ¹

در جلسات قبل عرض کردیم که چطور مرحوم حاجی در اینجا وجود را به رابطی و نفسی تقسیم کرده‌اند ولی در بحث کیفیت وجود اسماء و صفات و مسئلۀ رفتن قائل شده‌اند بر اینکه تمام موجودات نفسی در عالم امکان وجود رابط و تعلق محض هستند.

إن الوجودَ رابطٌ أی ثبوتُ الشِّی‌ءِ شیئاً و رابطی ثَمَّت نفسیٌ ـ قد یلحَقُ التاءُ المتحرکةُ بِثُمَّ العاطفةِ و منه قولُه فَمضَیتُ ثَمَّت قُلتُ لا یَعنینی² ـ وَ المَعنی المشتَرکُ بینَ الرابطیِ و النَّفسیِ ثبوتُ الشَّی‌ءِ.³

«وجود یا رابط است که ثبوت شیء لشیء است؛ شیئی برای شیئی ثابت شود رابطی هم به آن می‌گویند.» قیام یا مشی یا کتابتی برای این ثابت شود، حالت ثبوت و حمل و ارتباط شیء را وجود رابط می‌گوییم. [مثل] ارتباط بین قیام و زید چون خود قیام یک وجود نفسی دارد، انسان خود قیام را بدون زید، بکر و عمرو تصور می‌کند و خود زید را هم بدون قیام تصور می‌کند، آن‌وقت اگر قیام را به زید حمل کند و بگوید که زید قائم است یعنی بین این دو نسبت ایجاد کند که آن نسبت را وجود رابط می‌گویند، همان عبارت است از وجود ذهن یعنی تحققش در ذهن است والاّ ذهن هم وجود رابط و هم وجود رابطی را شامل می‌شود.

معنایی مشترک بین رابطی و نفسی

«ثَمَّت نفسیٌّ ـ قد یلحَقُ التاءُ المتحرّکةُ بِثَمَّ العاطفةِ و مِنه قولُه فَمَضیتُ ثَمَّت قُلتُ لا یَعنینی؛ سپس نفسی است. گاهی تاء متحرک به ثمّ عاطفه ملحق می‌شود که از همین باب است فرمایش امیرالمؤمنین علیه السّلام پس گذشتم و از آنجا عبور کردم و گفتم من را قصد نکرده است، در اینجا معنایی که بین رابطی و نفسی مشترک است عبارت از ثبوت ‌الشیء است» خود ثبوت شیء است نه ثبوت شیءِ شیئاً پس در رابطی ثبوت شیء لحاظ می‌شود اما در رابط نسبت اینها با هم لحاظ می‌شود.