جلسه ۸۴

مثال برای وجود رابط

چیزی که در خارج داریم زید با عَرَضش می‌باشد، عرضی که به آن قائم است یا کم و کیفی که به آن قائم است ولی دیگر این نسبت را نداریم تا در خارج نشان دهیم که این زید است و این هم رنگش است و این هم ارتباط بین رنگ و صورتش است! الآن این کتاب در اینجا خودش یک کتاب است و این هم کَم آن است اما این‌گونه نیست که چیز دیگری ارتباط بین این کم و این کتاب باشد! این ارتباط در ذهن است. اینکه الآن این کتاب سی سانت است و چرا چهل سانت نیست، ارتباط بین کتاب و سی سانت چیست این در ذهن است این را وجود رابط می‌گوییم.

و الأَولیٰ علیٰ ما فی المَتنِ أن یُسمّٰی بالوُجودِ الرابطِ علیٰ ما اصْطلحَ عَلیه السیّدُ المُحقّقُ الدّامادُ فی الأُفُق المُبین و صدرُ المتألّهینَ ـ قُدّسَ سرُّه ـ فی الأسْفارِ لیفرِّقَ بینَه و بینَ وجودِ الأَعْراضِ حَیثُ أطْلقَوا عَلَیه الوجودَ الرابطیِ.¹

و بهتر است هما‌طور که در متن آمده است که آن «نسبت» وجود رابط نامیده می‌شود نه رابطی، بنا بر اصطلاحی که سید محقق داماد در «افق مبین» وضع کرده و همین‌طور صدرالمتألّهین ـ قدّس سرّه ـ در اسفار تا فرق گذارده شود بین وجود «نسبت» و اعراض چون به وجود اعراض وجود رابطی گویند پس بهتر این است که عرض را فی‌نفسه بگیریم به‌جای اینکه عرض را فی‌غیره بگیریم.

اشکال بر قول محقق لاهیجی دربارۀ وجود عرض

و قولُ المُحقّق اللاّهیِجی فی بَعضِ تَألیفاتِه إنّ وجودَ العَرَضِ مُفادُ کان الناقِصَة وَهْم لِأنّه مَحمولیٌّ یقعُ فی هَلیَّة البَسیطَة کقَولکَ البیاضُ موجودٌ بِخلافِ مُفاد کان الناقِصَة أَعْنی الرابطَ فإنَّه دائماً ربطٌ بینَ الشیئینِ لا یَنسلِخ عن هذَا الشّأنِ.²

می‌فرماید که قول محقق لاهیجی در بعضی از تألیفات که فرمودند: «وجود عرض مفاد کانَ ناقصه است» اشتباه است چون ایشان خیال کرده‌اند که وجود عرض قائم به موضوع است و بدون آن تحقق پیدا نمی‌کند پس وجودش وجود فی‌غیره است درحالی‌که خود عرض یکی از مقولات است و در وجود خارج قیام به غیر دارد اما این‌طور نیست که برای آن تصور استقلالی نشود، نه‌خیر! برای آن می‌توان تصور استقلالی کرد. انسان می‌تواند عرض را تصور کند بدون اینکه معروض را تصور کند بنابراین وجود عرض وجود رابطی می‌شود.