جلسه ۸۴

ـ وجود خداوند متعال رابطی و عرض نیست، وجود رابطی فی‌نفسه است ولی لغیره است قائم به غیر است.

ـ وجود خداوند متعال بنفسه است و بغیره نیست؛ «لا کوجود الجوهر فإنَّه و إن کان لنفسه لکن لیس بنفسه؛ و وجود خداوند متعال مثل وجود جوهر نیست وجود جوهر اگرچه لنفسه است ولی بنفسه نیست». این راجع به تعریف پروردگار.

از اینجا ایشان مطلب عرفانی خودشان را مطرح می‌کنند:

و جَعلُ العَرَض مَوجوداً فی نَفسِه لِغیرِه و الجَوهرِ موجوداً فی نَفسِه لِنفسِه بِغیرِه لا یُنافی ما حُقِّق فی مَوضِعِه. مِن أنَّ وجودَ ما سِوی الواحِدِ الأَحدِ رابطٌ محضٌ لأنَّ ما ذُکِر هاهنا إنّما هو فیما بینَ المُمکناتِ أَنفسِها و إلاّ فَالکُلُّ روابطٌ صِرفةٌ لا نَفسِیَّةَ لها بِالنِّسبةِ إلَیه.¹

اینکه شما عرض را وجود فی‌نفسه لغیره بگیرید و جوهر را وجود فی‌نفسه لنفسه بغیره بگیرید و برای جوهر استقلال خارجی دهید منافات ندارد با آنچه در جای خودش خواهیم گفت که اینها رابط محض و فقط تعلق هستند چون آنچه که ما در اینجا ذکر کرده‌ایم یک ارتباط بین ممکنات را سنجیده‌ایم نه ارتباط بین ممکنات و مقام واجب‌الوجود والاّ اگر بخواهیم اینها را بسنجیم تمام نسبت به واجب‌الوجود روابط صرفه هستند.

حالا إن‌شاءالله بعداً می‌بینید که اگر بخواهیم در خود ممکنات هم این بحث را پیاده کنیم باید با آن بیان مرحوم حاجی طوری وفق دهیم که نظر عرفا مشخص شود که منظورشان از استقلال چه نحوۀ استقلالی است و منظورشان از ربط چه نحوۀ ربطی است.

بیان کیفیت دیدگاه عدم استقلالی عرفا به اشیاء

آیا واقعاً وقتی که عارف می‌گوید: این اشیاء هیچ استقلالی ندارند یعنی اصلاً ماهیت ندارند؟! بنابراین عارف بین خربزه و گوجه‌فرنگی فرقی نمی‌گذارد! بین قره‌قروت و عسل فرقی نمی‌گذارد! من‌باب‌مثال به‌جای اینکه در چایی شکر بریزد جوهر نمک می‌ریزد! آیا این‌طور است که اینها اصلاً به هیچ ماهیتی در عالم خارج معتقد نیستند؟!

اثرات و خصوصیت اشیاء زاییدۀ ماهیت آنها