جلسه ۸۹

ما اصلاً وجود جدید نمی‌خواهیم چون وجود هست.

و حاصلُ الجوابِ أنَّ التَّأثیرَ فی أمرٍ جدیدٍ لکِنَّه اسْتِمرارُ الوجودِ الأوَّلِ و اتِّصالُه لا أمرٌ مُنفصلٌ عن الأوَّلِ لِیکون خلافَ الفرض. ¹

تأثیر در یک امر جدید است که استمرار و اتّصال وجود اول است این‌طور نیست که امر منفصل از اول است تا اینکه خلاف فرض شود.

البتّه این بحث در کتاب‌های بالاتر می‌آید که استمرار به چه معنا است و حرکت در اینجا به چه معنا است.

و لما تَمسَّکوا بِمثالِ البِناءِ و البنَّاء هَدَمْنا بناءَهم عَلیهم بِأنَّ‌ مَثَلَ المجعولِ لِلشَّی‌ء و حالَه‌ کَفی‌ءِ أیْ کَمَثَلِ الفَی‌ءِ لِلشَّاخصِ فَإنَّهُ تَبَعٌ مَحضٌ لَه یَحدُثُ بِحدوثِه و یَبقَی بِبَقائِه و یَدورُ معه حَیثُما دار. و البَنَّاء لَیسَ عِلةً موجدةً. بل حرکاتُ یَدِه عللٌ معدةٌ لِاجتماعِ اللَبَناتِ و الأَخْشابِ و ذلک الاجتماعُ علةٌ لِشکلِ مّا.

ثُمَّ بقاءُ ذلک الشِّکلِ فیها معلولُ الیُبوسةِ المستَندةِ إلی الطَبیَّعةِ و المُؤثّرُ الحقیقیُّ لیس إلاّ الله جلَّ شأنُه.²

تمسک کرده‌اند به مثال بِنا و بنّا که ما آنها را خراب کرده‌ایم بر اینکه مَثَل مجعول شیء و حالش مَثَل سایه برای شاخص است که سایه تابع شاخص است و به حدوث آن حادث می‌شود و به بقاء آن باقی می‌ماند، هرجا شاخص بگردد آن هم به همراه آن می‌گردد. بنّا علت موجده نیست بلکه حرکات دست او علل معدّه برای اجتماع لبنات و اخشاب است، این اجتماع علت برای شکل‌مّا است.

پس بقاء این شیء در این بنا معلول خشکی است که این خشکی در این بِنا مستند به طبیعت لبنات و اخشاب و امثال‌ذلک است و مؤثر فقط الله ـ جلّ شأنه ـ است.

تلمیذ: ... آیۀ ﴿يَٰٓأَيُّهَا ٱلنَّاسُ أَنتُمُ ٱلۡفُقَرَآءُ إِلَى ٱللَّهِ وَٱللَّهُ هُوَ ٱلۡغَنِيُّ ٱلۡحَمِيدُ﴾³ ...

استاد: این آیه خطاب به حال تخاطب است یعنی الآن که شما زنده هستید، فقیر هستید و هیچ ندارید. این‌طور نیست که مراد آیه این باشد: مردمی که نبودند فقیر هستند حالاکه موجود شدند از فقر خارج شدند بلکه همین شماها فقیر هستید. مثل‌اینکه مولا به بنده‌اش بگوید که شما فقیرید و چیزی ندارید با اینکه پیش این بنده صد میلیون هست ولی چون برای مولا است و برای عبد نیست لذا مولا درست گفته است.