جلسه ۹۰

می‌گویید: آیا زیدی که هست را دیدی؟ می‌گوید که بله دیدم در خیابان بود. الآن این وجود برای زید ضرورت دارد یا ندارد؟ الآن ضرورت دارد لذا از مرحلۀ امکان بیرون آمد و واجب شد، قبلاً نسبت به وجوب امکان ذاتی داشت اما حالا واجب است ولی واجب ذاتی یا واجب بالغیر؟! وجوب بالغیر، حالاکه واجب بالغیر است آیا امکان ذاتی خود را از دست داد یا نداد؟! هنوز از دست نداده است چون وقتی ما دوباره ذات زید را نسبت به وجود و عدم نگاه می‌کنیم، می‌بینیم در استمرارش هم مانند حدوثش نیاز به علت دارد.

بله، اگر از مرحلۀ حدوث بیرون می‌آمد و طوری می‌شد که در استمرارش نیاز به علت نداشت، از امکان ذاتی بیرون می‌آمد و واجب بالذات می‌شد اما صحبت در این است که وقتی حادث شده است دوباره در استمرارش امکان ذاتی را از دست نداده است و دوباره نیاز به علت دارد، این‌طور نیست که خدا درست کرده و رفته است تا بخوابد! نه! این را که درست کرده است، پشت آن را هم دارد؛ پشت آن را هم گرفته است. این قضیّه امکان ذاتی می‌شود.

پس امکان ذاتی با این ماهیت هست امکان فقری هم از این امکان ذاتی ریشه می‌گیرد، آیا این نیاز و فقر است یا اینکه فقیر است یعنی شیئی که دارای نیاز است؟ می‌گوییم که نیاز محض است یعنی این معلول در ذات خودش چیزی جز علت نیست، همیشه این معلول در ذات خودش امکان ذاتی را می‌کشاند و با کشاندن امکان ذاتی، امکان فقری را نسبت به وجود با خودش می‌کشاند. صد میلیارد سال هم جلو برود دوباره امکان ذاتی و امکان فقری دارد، دویست میلیارد سال هم برود همین‌طور، از آن‌طرف هم برود همین‌طور است.

أللهم صل علی محمد و آل محمد