جلسه ۹۷

یعنی این عالم قبلاً چه بوده است؟ فرض کنید که ده میلیون سال پیش هم آدم بوده است، برفرض حیوانات دیگری بودند، اصلاً قبل از اینکه کرۀ زمین حیوان داشته باشد، چه بوده است؟ کره‌ای بوده است. قبلاً چه بوده است؟ مذاب بوده است. قبلاً چه بوده است؟ از خورشید جدا شده است. دائماً می‌گوییم که قبلاً چه بوده است آیا به نقطه‌ای می‌رسیم که از آن نقطه ماده شروع می‌شود؟! یا اینکه بگوییم که از اول این ماده همیشه بوده است؟ این اشکالاتی است که پیدا می‌شود.

پس این ماده‌ای که همیشه بوده است چطور بوده است؟ آیا دخان بوده است؟ اِتر بوده است؟ گاز بوده است؟ موج بوده است؟ نور بوده است؟ هر دسته‌ای یک تئوری بر تئوری‌ها اضافه می‌کنند، یک نظریه‌ای اضافه می‌کنند، نظریه است دیگر! تمام [مطالب] این دانشگاهی‌ها فقط نظریه است! یک پشم هم نمی‌ارزد! فقط نظریه است و بعد از دو سال و ده سال رد می‌شود!

سر و کار داشتن فلسفه با یقینیات دون نظریات

فلسفی که هیچ‌وقت براساس نظریه فکر نمی‌کند، فلسفی همیشه با یقینیات سر و کار دارد. نظریه است، ما به نظریه‌مان فلان می‌کنیم و چه‌کار می‌کنیم! این مطلب از این راه بررسی می‌شود. درحالی‌که اشکال کار در این است که ما اصلاً بحث را روی علل و معلول و سلسلۀ طولیه قرار نمی‌دهیم، اگر بحث را روی سلسلۀ طولیه قرار دهیم، اصلاً بحث قدیم زمانی زمان یا حدوث زمانی برای زمانیات و امثال‌ذلک نسبت به اول خلق عالم کنار می‌رود. تمام این بحث‌ها کنار می‌روند.

حالا اشارتاً می‌گویم تا اینکه این مطلب را در ذهن داشته باشیم و بعد بتوانیم روی این قضیّه فکر کنیم؛ ما بالوجدان مشاهده می‌کنیم که ممکن است یک موجود مادی در این عالم ـ از مشاهده شروع می‌کنیم تا بعد قضایا روشن شود ـ بدون سبق زمانی خلق شود من‌باب‌مثال اگر به معجزۀ انبیاء یا معجزۀ ائمه علیهم السّلام و اولیاء نگاه کنیم، می‌بینیم که تمام اینها یک خلق مادی بوده است، این خلق مادی به چه نحو است؟ آیا این خلق مادی جنبۀ تجدّد و حدوث دارد یا اینکه این خلق مادی جنبۀ تجدد ندارد؟ به عبارت دیگر آیا در اینجا حرکت جوهریه هست؟ که منظور من از حدوث در اینجا تبدّل است، نه حدوث که حدوث زمانی یا ذاتی باشد. آیا تبدلی در کار است؟ مثلاً الآن که این دانۀ سیب را شما می‌بینید، به‌واسطۀ حرکت جوهری تبدیل به یک سیب می‌شود، دائماً این در حال تبدّل است، لباس صوری و مادی خودش را به لباس‌های دیگر تبدیل می‌کند تا اینکه به یک دانه سیب تبدیل می‌شود یا اینکه یک یاقوت قبلاً عناصر دیگری بود به‌واسطۀ حرکت جوهری به این دانۀ یاقوت تبدیل شد این را همه تبدّل می‌گوییم.