جلسه ۱۰۰

برگشت تمام مصلحتها به اراده و مشیت خدا

غیر از اراده و مشیّت خدا که عبارت است از وجود بحت و بسیط، هیچ چیزی نمیتواند مصلحت و مفسده باشد یعنی مصلحت عبارت است از همان وجود که همان اراده و مشیت او است پس برگشت تمام مصلحتها به اراده و مشیت او است.

زمان رسیدن انسان به مصلحت نفس‌الأمریه

حالا چه زمانی انسان به مصلحت نفس‌الأمریه میرسد؟ وقتی که به اراده و مشیت خدا اطلاع پیدا کند که آن فقط مقام ولایت است یعنی وقتی که فهمید اراده و مشیت خدا این است یعنی به مصلحت رسیده است؛ لذا به یک عارف گفتند که اگر تو به‌جای خدا بودی این عالم را چطور اداره میکردی؟ گفت: همین‌طوری که الآن هست! [بدون هیچ تغییر] معنایش این است که اگر غیر از این بهتر است [و تغییر لازم دارد] یعنی اگر من جای خدا بودم بهتر از این اداره میکردم.

تلمیذ: ...

استاد: اینکه در خطاب با مردم است یعنی در مقام انسانیت، ﴿إِنَّ ٱلۡإِنسَٰنَ خُلِقَ هَلُوعًا * إِذَا مَسَّهُ ٱلشَّرُّ جَزُوعٗا﴾¹و امثال‌ذلک، من اگر با این عقل بشری و عقل مادی غیب میدانستم دائماً دنبال خوبیها برای خودم می‌رفتم اما وقتی که انسان بداند آنچه که الآن دارد از این تقدیر و مشیت برای او انجام میگیرد عین خیر محض است ﴿مَاذَا بَعۡدَ ٱلۡحَقِّ إِلَّا ٱلضَّلَٰلُ﴾،² همۀ خیر در همین است.

... عالم دیگری داریم که عالم حق و واقع مطلق است، عالم ضرورت است که جهت نقصان و جنبۀ خلأ در آن عالم نیست، بعد خدا ارادهاش را بر آن عالم منطبق می‌کند تا آن عالم چه اجازه دهد، اگر اجازه داد که این عمل را انجام دهد، خدا هم اراده میکند و اگر اجازه نداد، خدا اراده نمیکند پس خدا در اراده و اختیارش محدود می‌شود.

تلمیذ: احکام تابع مصالح و مفاسد نیست انسان [با توجه به] اوامر، مصالح و مفاسد را کشف می‌کند.