جلسه ۱۰۱

هر قضیه‌ای یا عدم است یا اینکه راسم عدم است، حدّی از آن سلسله یا قطعه‌ای از زمان آن سلسله است، «کذلک کلُّ مرتبةٍ ...»؛ مُلک نسبت به ملکوت عدم است و ملکوت نسبت به جبروت عدم است یا اینکه راسم عدم است؛ راسم عدم است یعنی عدم خودش را به ذهن می‌آورد.

فکما أنَّ العدمَ هنا واقعیٌ فکذلک العدمُ هناکَ لِأنَّ الوجوداتَ واقعیةٌ و فی مرتبةِ کُلٍّ عدمٌ لِلآخَر بَل کُلٌّ عدمٌ لِلآخَر و کُلُّ وعاءٍ لِوجودِ وعاءٌ بِعینه لِعدمِ تالیهٍ و قرینهٍ.

و کَما أنَّ مَقادیرَ الحَرَکاتِ الدَّوریةِ هُنا أزمنةٌ کذلک مَدَّ سَیرِ نَیِّرِ النُّورِ الحَقیقیِّ فی قَوسَیِ لِنزولِ و الصُّعودِ مِن مَدارِ فَلَکٍ وجودات تلکَ العوالمِ أیامٌ ربوبیةٌ کَما قال تعالی: ﴿وَذَكِّرۡهُم بِأَيَّىٰمِ ٱللَّهِ﴾¹و²

همان‌طوری‌که عدم در سلسلۀ عرضیه عدم واقعی است (نه عدم اعتباری یا عدم مجامع) عدم در سلسلۀ طولیه هم واقعی است (و به آن «عدم فَکِّی» می‌گویند) چون وجودات همه وجودات واقعی هستند و فرضی نیستند، در مرتبۀ هر کدام عدم برای مرتبۀ پایین‌تر است و همه عدم برای دیگری هستند (یعنی راسم عدم برای دیگری هستند) و هر وعاء و ظرف برای وجودی، وعاء و ظرف است بعینه برای عدم تالی و قرینش (یعنی عدم آن است که او را تِلو می‌کند یا قرین او است یعنی مقارن با او است).

همان‌طوری‌که مقدارهای حرکاتِ دوریه در اینجا زمان‌ها هستند (زمین می‌گردد، خورشید می‌گردد و تمام افلاک در حال گردش هستند، همۀ اینها زمان هستند) هم‌چنین مدّ کشش سیر نیّر نور حقیقی، پرتوافکن نور حقیقی که نور پروردگار است در دو قوس نزول و صعود (یعنی قوس نزول در عالم کثرات و صعود، برگشت به عالم وحدت) از مدار فلک این وجودات و عوالم ـ مَدّ تمام اینها ـ ایام ربوبی هستند؛ [همان‌طور که خداوند متعال می‌فرماید:] آنها را به ایام خدا تذکر بده.

معنای یوم ربوبی

یوم ربوبی یعنی یک مرتبه از مراتب نزول و صعود این وجودات.