جلسه ۱۰۲

این [حرف‌ها] به‌خاطر این است که اینها خواسته‌ا‌ند مطالب شهودی آنها را با عقل ناقص خودشان ادراک کنند لذا این حرف‌ها را به آن بندگان خدا نسبت می‌دهند درحالی‌که آنها از این مطالب منزّه هستند و همۀ این صور، صور واقعی و صور حقیقی هستند و همۀ اینها نفس‌الأمری هستند و همۀ اینها ثبوتاً هستند چه برسد به مقام اثبات ولی غیر از وجود چیزی نیست. آیا تمام این کارهایی که خدا کرده است، همه کشک بوده است؟! همه خیال است؟! خیال چیست؟! خیال در من است، تا منی نباشم که خیال در من اصلاً معنا ندارد، تصور معنا ندارد، صغریٰ و کبریٰ معنا ندارد، نتیجه معنا ندارد، وجودی که در تو احساس می‌کنیم وجود حقیقی است ولی تمام اینها حکایت از یک معنا می‌کند، «کانَ الله و لَم یکُن مَعهُ شَیء و الآن کَما کان»¹ یعنی همین الآن هم آن معنای انمحاءِ تمام صور در وجودِ بسیط هست، قبلاً بوده است، آینده هم خواهد بود، در مُلک هست، در ملکوت هست، در بالا هست، این معنای «کانَ الله و لَم یکُن مَعهُ شَیء» است یعنی در عالم وجود هیچ‌کسی غیر از خدا حاکم و حکم‌فرما نیست، این‌طور نیست که صورت نباشد بلکه صورت هست و درست هم هست، همین شیرینی هست و درست هست، تلخی هم همین‌طور. تمام اینها از آثار وجود هستند؛ شیرینی برای وجود است، تلخی برای وجود است، ترشی برای وجود است، زشتی برای وجود است، قشنگی برای وجود است، قرمزی برای وجود است، سبزی برای وجود است، سفتی برای وجود است، نرمی برای وجود است، تمام آنچه که در این عالم از صورت و غیر صورت هست، تمام اینها از آثار وجود است، همان‌طور که خود شخص شریف فیض‌آثارِ مناقب‌شاه؛ خود شما از نقطه‌نظر صور مختلف به صور مختلف درمی‌آیید؛ در یک حال به‌صورت غضب، در یک حال ـ حالا آن مثالی را که گفتم إن‌شاءالله برای جلسۀ بعد عرض خواهم کرد ـ به‌صورت خنده، به‌صورت قدرت، به‌صورت بی‌ارادگی درمی‌آیید، آیا می‌توانیم بگوییم که تمام اینها خیال‌اند؟! شما در وجود خودتان اینها را احساس می‌کنید و نمی‌توانید بگویید که خیال هستند. شما در آن ‌وقتی که اخم و غضب می‌کنید آیا در آن موقع ضاحک هستید؟! آیا نفس شما در آن موقع می‌خندد؟! قضیه این‌طور است؟! [آیا می‌شود گفت که] همۀ اینها سراب است؟!