جلسه ۱۰۳

....عندَ مَصيرِ الْكُلِّ إلى المُلكِ الديَّان. كمَا قالَ سَيدُ الأولياءِ علي علیه السّلامُ: كمالُ الإخلاصِ نَفيُ الصِّفاتِ عَنه‌.¹

و وقتی که همۀ اینها می‌خواهند به آن ملک الدیّان برگردند، همان‌طور که سید اولیا علی علیه‌السّلام می‌فرمایند: کمال اخلاص این است که ما هر صفتی را از او نفی کنیم.

یک وقت می‌گوییم که خدا قاهر است، حالا می‌خواهیم خدا را تعریف کنیم خیلی زور بزنیم می‌گوییم که خدا قاهر است مثل اینکه به ما بگویند که خورشید را تعریف کنید من‌باب‌مثال به خورشید می‌گوییم که این‌قدر نور دارد و...

همۀ تعریف‌های ما غیر از افتضاح و امثال‌ذلک نیست. می‌گویند که اگر بعضی چیزها را تعریف نکنید بهتر است، آبروریزی می‌شود. «مادح خورشید مداح خود است»؛² خودش را تعریف می‌کند. می‌خواستم چیزی بگویم منصرف شدم. حالا فوقش می‌گویند که این آقا را تعریف کنید، اگر کسی بخواهد خیلی از او تعریف کند فرض کنید که می‌گوید: ماشاءالله، چه نورانیتی دارد، به‌به! عمامه‌اش را ببین، به‌به! چه عصایی دارد، به‌به! ماشاءالله! من یک دفعه در مجلسی بودم که آقا وارد شدند و طرف می‌گفت که به‌به نگاه کن ماشاءالله چه هیکلی دارد، چه نورانیتی، چه عمامۀ قشنگی دارد، به‌به! این از همه چیزتر است، آن‌وقت در همان مجلس علامۀ طباطبایی ـ رضوان الله تعالیٰ علیه ـ وارد شدند عمامۀ کوچکی روی سرشان گذاشته بودند، می‌گفت: این دیگر کیست؟! من کنارش نشسته بودم! این شخص خیلی زور بزند بتواند بگوید که عمامه‌اش خوب است و عصایش خوب است و فلان، حالا شخصی مقداری بیشتر زور بزند می‌گوید که فقه و اصول هم کار کرده است، نجف رفته است، یک‌خرده بیشتر زور بزند می‌گوید که تقوایش را بقیه ندارند و فلان‌اند. تمام اینها توصیف می‌کنند ولی هنوز به مرحلۀ کمال توصیف نرسیده‌اند، چه کسی می‌تواند کمالِ توصیف کند؟! کسی که خودش مثل او شود یا بالاتر، او می‌تواند کمال توصیف آن شخص را انجام دهد، درست شد؟! حالا در مورد خدا ما خیلی زور بزنیم می‌گوییم: به‌به! این خدایی که این آسمان را درست کرده است خیلی زور دارد! شخصی می‌گفت که خدا کجاست؟ پیش‌نماز مسجدی بود ...