جلسه ۱۰۳

تلمیذ: معلول در مرتبۀ علت که وجود ندارد.

استاد: آیا این مرتبه وجود خارجی است یا صرف وجود ذهنی است؟! یعنی آیا صرف فرض عقل است یااینکه در وجود خارجی هم واقعاً مرتبه‌ای فاقد مرتبۀ دیگر هست؟! اگر این‌طور باشد بنابراین شما می‌توانید در حرکت ید و مفتاح هم همین حرف را بزنید؛ بگویید که در مرتبۀ علت که حرکت ید است حرکت مفتاح نیست ولی نه در وجود خارجی بلکه در وجود فرضی و وجود ذهنی یعنی در مرتبۀ علّیت که حرکت ید است حرکت مفتاح نیست اما آیا از نقطه‌نظر زمانی تقدّم و تأخّری هم هست؟! نیست.

تعریف حدوث دهری

روی این حساب ما تمام این بحث حدوث دهری را در مرتبۀ علت و معلول لحاظ می‌کنیم، می‌گوییم که حدوث دهری عبارت است از فقدان مرتبۀ معلول در مرتبۀ علت، با توجه به وصف علت امکان انفکاک بین معلول و علت وجود ندارد والاّ آن دیگر علت برای این نخواهد بود. بله! از نقطه‌نظر فقدان معلول در مرحلۀ علت و وجدان علت در مرحلۀ معلول می‌توانیم بگوییم که عدم بر اینجا حاکم است ولی این دیگر عدم مقابل و عدم انفکاکی نیست، دیگر عدم بدلی نیست بلکه همان لااقتضائیت ذات است که به این‌صورت معلول و علّیت در اینجا جلوه کرده است، ذات معلول نسبت به وجود، اقتضای وجود و عدم نمی‌کند، این هست اما اینکه قائل شویم واقعاً عدم مقابلی در اینجا که واقعاً عدم این شیء است... الآن عدم این کتاب «نبود» این کتاب در این زمان است یعنی ما فرض کنیم که این کتاب در این زمان نیست، چطور فرض می‌کنیم؟ این کتاب را ازبین می‌بریم و تبدیل به خاکستر می‌کنیم، الآن عدم مقابل این کتاب، جای وجود این کتاب را گرفته است، تا ما این کار را نکرده‌ایم وجود این کتاب جای عدم را گرفته است، آیا شما چنین چیزی را در سلسلۀ دهری می‌توانید تصور کنید که عالم مُلک نباشد و عالم ملکوت باشد بعد هستی بر عالم مُلک از ناحیۀ عالم ملکوت افاضه شود؟! آیا می‌شود چنین چیزی تصور کنیم؟!