جلسه ۱۰۳

اختصاص حدیث «إِنَّ اليَومَ عَملٌ و لا حِسابَ و غَداً حِسابٌ و لا عَمَلَ» به افراد عامی

یعنی افرادی که در اینجا حرکت داشته باشند در آن عالم همین قوه و فعل را ادامه می‌دهند تااینکه به مرحلۀ کمال خودشان برسند و موت در اینجا قوه‌ها را تبدیل به فعلیت نخواهد کرد، قوه‌هایی را تبدیل به فعلیت خواهد کرد که اینها دیگر حرکت ندارند، هر کدام در آن مرتبه‌ای که هستند در آن مرتبه می‌مانند و اشاره به کلام حضرت است که «إِنَّ اليَومَ عَملٌ و لا حِسابَ و غَداً حِسابٌ و لا عَمَلَ»¹ این برای افرادی است که اینها حرکت طولیه در این زمان نداشتند همۀ حرکت آنها عرضیه بود، افراد عامی بودند و کاری نداشتند.

روی این حساب این عدمی که میرداماد به نام عدم مقابل در اینجا اثبات کرده است، اصلاً عدم مقابل در اینجا قابل تصور نیست، چگونه ممکن است که ما در ذات علت معلول را نیابیم، علت همیشه واجد معلول است ولی چون ما در مرحلۀ معلول، قدرت ادراک علت را نداریم لذا معلول را نمی‌بینیم؛ چون الآن در عالم مُلک هستیم ملکوت از ما غایب است، چرا؟ به‌خاطر اینکه ما در مُلک هستیم والاّ اگر در همین مُلک باشیم و جنبۀ ملکوتی ما تقویت شود می‌توانیم در همین مُلک، ملکوت را بینیم. حالا در ملکوت هستیم و جبروت را نمی‌بینیم، چرا؟ چون جنبۀ جبروتی ما هنوز در قوه است و به فعلیت نرسیده است، ـ با وجود اینکه ما الآن زنده هستیم با وجود اینکه الآن در امروز واقع هستیم با وجود اینکه الآن ما در این اتاق نشسته‌ایم ـ اگر جنبۀ جبروتی ما به فعلیت برسد، مُلک را می‌بینیم؛ همین فرش، کتاب، دفتر و امثال‌ذلک را می‌بینیم، ملکوت اینها را هم می‌بینیم، جبروت اینها را هم می‌بینیم. حالا لاهوت را نمی‌بینیم، چرا لاهوت را نمی‌بینیم؟! چون جنبۀ لاهوت ما هنوز به فعلیت نرسیده است.