جلسه ۱۰۵

حالا ما که به ده میلیارد سال قبل برمی‌گردیم، اشکال در این است که چرا یازده میلیارد سال پیش این قضیه نبوده است؟ چه ترجیحی داشته که خدا این ماده را طوری قرار داد که نسبت آن ماده تا ما ده میلیارد سال شود، [چرا] طوری قرار نداد که نسبت بین ما و آن یازده میلیارد سال باشد؟! یا ما کمی از آن موقع عقب‌تر می‌رفتیم؛ یک میلیارد سال عقب‌تر می‌رفتیم، این اشکالی است که خود متکلّمین مطرح کرده و جواب داده‌اند.

کعبی به این اشکال جواب داده و گفته است که جوابش خیلی روشن است؛ جوابش این است که مرجّح حدوث عالم خود وقت است یعنی خود در این وقت قرار گرفتن مرجّح برای حدوث عالم است¹ یعنی فرض کنید که ما می‌گوییم: عدد چهار بین عدد سه و عدد پنج واقع است، آیا شما می‌توانید جای این چهار را عوض کنید و چهار را بین هفت و هشت بگذارید؟! نمی‌توانید، خود عدد چهار و رتبۀ چهار اقتضا می‌کند که بعد از سه واقع شود و قبل از پنج واقع شود، آیا شما می‌توانید زمان را عوض کنید؟! ما الآن در این زمان واقع هستیم، من‌باب‌مثال الآن ساعت هشت و بیست دقیقه است آیا می‌توانیم جایمان را در این هشت و بیست دقیقه با یک ساعت پیش عوض کنیم؟! یعنی یک ساعت پیش را که هفت و بیست دقیقه بود به‌جای هشت و بیست دقیقه بیاوریم، هشت و بیست دقیقه را به‌جای هفت و بیست دقیقه بیاوریم، اگر هشت و بیست دقیقه را به‌جای هفت و بیست دقیقه بیاوریم هفت و بیست دقیقه می‌شود هشت و بیست دقیقه! زمان عوض نمی‌شود، زمان و وقت رتبه‌ای دارند که اختصاص به خودشان دارد و نمی‌توانیم بگوییم که چرا هشت و بیست دقیقه بعد از هفت و بعد از هشت و پانزده دقیقه واقع شده است، به‌خاطر اینکه اصلاً جایش همین‌جاست، ذاتی که علت برنمی‌دارد؛ خود ذاتی زمان و ذاتی عدد و ذاتی وقت این است که در مرتبۀ خاص خودش باشد مثل اینکه شما بگویید: ما جای یک‌شنبه را با شنبه عوض کنیم و به شنبه بگوییم: یکشنبه و به یکشنبه بگوییم: شنبه، شما اسمش را عوض کرده‌اید اما جایش را که دیگر نمی‌توانید عوض کنید، یک‌شنبه یعنی این مرحله از زمانِ وجودی که باید بعد از این مرحله واقع شود و امکان انفکاک ندارد، خود خدا هم نمی‌تواند جای یک‌شنبه را با شنبه عوض کند، خود خدا هم نمی‌تواند جای چهار را با پنج عوض کند، این اصلاً لازمه و ضروری ذات این عدد و این وقت است، حالا اینکه عالم در این زمان واقع شد و در این وقت واقع شد، وقت که علت برنمی‌دارد، یعنی اینکه این عالم در این موقع و زمان در این وقت واقع شد معنایش این است که قبلاً نمی‌توانسته واقع شود یعنی خود این وقتی که برای این عالم درنظر گرفته شده همین عالم است، یعنی همین وقت برای این عالم است و این عالم هم اختصاص به همین ‌وقت دارد، دیگر شما نمی‌توانید بگویید که چرا این عالم قبل از این وقت واقع نشد؛ چرا ده میلیون سال قبل‌تر واقع نشد؟! نمی‌توانید بگویید یعنی مرجّح حدوث عالم خود وقتی است که برای این عالم درنظر گرفته شده است.