جلسه ۱۰۸

انواع سبق رتبی

این سبق رتبی دو نوع است: یا سبق طبعی است یا وضعی است. سبق طبعی مثل اینکه ما جسم را برای شیئی مبدأ قرار دهیم بعد این حیوان و همین‌طور جماد ‌و نبات نسبت به او سنجیده ‌شود، آن‌وقت می‌گوییم که این حیوان در مرتبۀ اوّل است بعد نبات و بعد جماد است همین‌طور بالا می‌رویم. سبق وضعی مانند مکان ـ همین‌که الآن عرض کردم این وضعی است یعنی به‌اصطلاح طبق قرارداد است، آن‌هم همین‌طور است ـ منتها آن یک امر خارجی است و در ذات یک شی‌ء آن سبق لحاظ می‌شود ولی این قرارداد است و برحسب قرارداد ما لحاظ می‌شود. یک وقتی ما قرار و مبدأ را از اینجا می‌گیریم و یک وقتی از جای دیگر می‌گیریم، فرق می‌کند. این مسئله تمام شد.

غرر دیگر در ملاک تقدّم و تأخّر است؛ چه چیزی باعث می‌شود که ما به یک امری متقدّم یا متأخّر بگوییم؟ چرا به آن می‌گوییم که مقدّم است و به این می‌گوییم که متأخّر است؟! مگر این دوتا باهم چه فرقی می‌کنند؟!

زمان فی‌حدّنفسه ملاک برای تقدّم و تأخّر

در مورد زمان [ملاک] خود زمان است چون خود زمان فی‌حدّنفسه تدریجی‌الحصول است و اوّل باید شیئی باشد و شی‌ء دیگری لحاظ شود، اوّل باید این ازبین برود بعد آن لحاظ شود پس وقتی ‌که ما در زمان آنِ حاضر را درنظر بگیریم این آناتِ گذشته ‌نسبت به این آنِ حاضر، آنِ قبلی اوّل می‌شود و آنِ بعدی دوم می‌شود، قاعده‌اش این‌طور است یعنی وقتی ‌که الآن خودمان را لحاظ می‌کنیم اوّل یک ساعت پیش بوده ‌است بعد نیم‌ ساعت پیش، بعد یک ربع پیش، بعد ده دقیقۀ پیش، بعد پنج دقیقۀ پیش است ولی اگر نسبت به استقبال بخواهیم نگاه کنیم این کار بالعکس است اوّل پنج دقیقۀ بعد است بعد ده دقیقۀ بعد است و همین‌طور تا جلوتر برویم پس خود زمان فی‌حدّنفسه ملاک برای تقدّم و تأخّر است چون تقدّم و تأخّر ذاتی زمان است. این مربوط به زمان و زمانیات و آنچه که انتساب به خود زمان دارد.